یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٨٤ - جذب و دفع

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٢٨٤

جذب و دفع

١. نیروی جاذبه بر همه اجسام جهان احاطه دارد، نیروی دافعه ظاهرأ معلول حرکت است. این دو نیرو حرکات جهان را- از آنچه در ذرّات اتمی است تا آنچه در ستارگان و کهکشانهاست- تنظیم میکنند.

حکما [١] میگویند در همه نباتات و حیوانات قوّه جذب و دفع هست. میگویند در آنها سه نیروی اصلی است: غاذیه، نامیه، مولّده.

چهار قوه دیگر در خدمت غاذیهاند: جاذبه، دافعه، هاضمه، ماسکه.

دلیل جاذبه در انسان و حیوان به عقیده قدما یکی نیروی جذبی است که در معده نسبت به غذا و آب است. به هر حال در اینکه بدن مواد غذایی را جذب میکند بحثی نیست. دلیل دافعه یکی حالتی است که در وقت قی پیدا میشود یا در حال دفع فضولات. میگویند ابزار نیروی جاذبه در بدن الیافی است که از بالا به پایین امتداد یافته، و ابزار نیروی دافعه لیفهایی است در عرض که آنها را قطع میکند، همان طوری که ابزار نیروی ماسکه لیفهای مورّب است. حتی میتوان گفت نفس کشیدن، جذب و دفع است. در بدن از راه خون دائماً جذب و دفع صورت میگیرد. کار هر یک از قلب و ریه و کبد جذب و دفع است.

٢. انسانها نیز از لحاظ اجتماعی باید هم دارای جاذبه باشند و هم دافعه. انسانها بر چهار قسمند:

الف. نه جاذبه دارد و نه دافعه، مهمل و بیشخصیت و بیاثر صرف.

ب. دافعه دارد و جاذبه ندارد. چون هیچ وقت همه مردم بد نمیشوند، پس کسی که همه را دفع میکند و همه او را دفع میکنند آدم خوبی نیست.

ج. جاذبه دارد و هیچ دافعه ندارد، با همه میجوشد، با هیچ کس