یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٨ - تعلیم و تربیت اسلامی - عامل زمان

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ١٩٨

اجتماعی، رسیدن به این غایات و نتایج ساده است. اشکال راه آنان این است که مردم فعلی میلی به این غایات و نتایج ندارند و به شدت طالب همه جور چیزهای متفرق و گوناگون میباشند که فکر منظم سازمان دهنده هرگز برای آن ارزشی قائل نیست، و این حال، سازمان دهنده را به توسل به قالب متوجه میسازد تا درنتیجه آدمیانی به دست آورد که راضی و راغب به همان چیزی باشند که به نظر او خوب میآید و همین امر به نوبه خود به شورش و انقلاب منجر میگردد.

نوع سوم، نظام اجتماعی روینده [١]. یک ماشین یا یک قالب چیزی است که سازنده آن به میل خود آن را انتخاب میکند اما درخت، طبیعت خاص خود را دارد و راهی به تغییر نوع آن نیست.

فقط کاری که میتوان کرد این است که آن را به صورت نمونه بهتر یا بدتر انواع خود درآوریم ...

فیزیک از زمان نیوتن بر فکر، و از زمان انقلاب صنعتی بر عمل مسلط و فرمانروا شده است و به همین نسبت تصور و تشبیه اجتماع را به ماشین همراه خود آورده است.

در آیه کریمه قرآن: محمّد رسول اللَّه والذین معه اشداء علی الکفار رحماء بینهم تریهم رکعاً سجداً یبتغون [٢] فضلًا من اللَّه و رضواناً ... ذلک مثلهم فی التوریة و مثلهم فی الانجیل ... چنین نظام اجتماعی نباتی روینده و بالندهای را ذکر میفرماید.

لازمه نظام اجتماعی روینده این است که حرکت در چهارچوب فطرت و طبیعت صورت گیرد. همچنانکه راسل گفت نظام قالبی و نظام ماشینی ساخته انسان است و تابع میل بشر که چه عادات و تقالیدی را حاکم کند و یا ماشین را برای چه منظوری و چه مقصدی بسازد. ولی نظام روینده خصوصیتش این است که شئ روینده یک