یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٠ - تعلیم و تربیت اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ١٨٠

اخرج شطأه ...» مجموعاً صفات تربیتی امت اسلام را بیان میکند و قسمت اخیر، رشد و نموّ اجتماعی آنها را به طوری که مستلزم شکفتن استعدادها در حد اکثر ممکن است بیان مینماید.

ط. از آنچه گفته شد میتوان مسأله را به شکل فلسفی این گونه طرح کرد که آیا انسان سالم و انسان اجتماعی بودن در حال واحد ممکن است؟ آیا اجتماع و زندگی اجتماعی صحیح مستلزم رشد همه جانبه استعدادهای انسانی است، پس انسان مدنی بالطبع است و اجتماع و زندگی اجتماعی چیزی بر ضدطبیعت فردی و فطری انسان نیست بلکه برعکس محیط مناسب رشد استعدادهای فردی است (البته اجتماع و تمدن سالم)؟ و یا برعکس، انسان طبیعی و سالم انسانی است که هرچه میتواند از قیود و محدودیتهایی که اجتماع بر او تحمیل کرده است آزاد باشد، سلامت انسان در بازگشت به طبیعت و فردیت است که نظریه روسو است و اولی نظریه ارسطو است.

ی. به طورکلی آیه کریمه «هوالذی بعث فی الامیین رسولًا ...» یک آیهای است که هدف تربیتی رسالت را بیان میکند، یعنی هر چهار شاخه جنبههای سازندگی دارد. اما تلاوت، به جهت آنکه تلاوت قرآن صرف تلاوت یک سخن ساده نبود. میدانیم که نخستین انقلاب روحی و دگرگونی و کندن از گذشته وسیله تلاوت آیات کریمه قرآن صورت میگرفت. «یزکیهم» که مفهوم صریحش بنا بر آنچه در المیزان آمده است رشد و تنمیه و تربیت و پرورش است. تعلیم کتاب یعنی بیان حقایق و معانی قرآن که باتوجه به اشتمال عجیب قرآن بر مسائل فراوان مربوط به خدا، انسان، جامعه، جهان- که تاحدودی در ورقههای «تعلیمات دینی» شرح دادهایم روشن میشود که چگونه آشکار کردن معانی و مقاصد و اهداف قرآن سازنده است. و تعلیم حکمت یعنی تعلیم سخنانی که نتیجهاش انسانهای بااستحکام بااراده راه یافته است، زیرا حکمت یعنی حقیقتی که با دریافت آن انسان راه را تا مسافت دور مییابد. سخنان نظری صرف، مثلًا جدول ضرب فیثاغورس در عین استحکام نظری راهی به انسان نمینمایاند، او را