یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣٤ - تفقّه و تفکر

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٢٣٤

معانی کلامنا. یا: حدیث تدریه خیر من الف حدیث ترویه ... [١]

این درسها منحصر به اصول دین نیست؛ منطق اسلام در اخلاق و تربیت نیز واقعاً درسهای عمیق و گرانبهایی است و فهمیدن آنها بصیرت کامل میخواهد مثل آنچه در باب ترک دنیا، طول امل، «کن لدنیاک کأنک تعیش ابداً» و ... آمده است.

پس مرحله اول بصیرت در دین، درک و فهم درسهای اسلامی است و این متوقف است به اینکه ما بتوانیم ایمان پیدا کنیم اسلام واقعاً یک سلسله درسها داشته است [٢] و حداکثرِ مفاهیم اسلامی آن چیزی که راویان اولیه درک میکردهاند نیست. رب حامل فقه غیر فقیه و رب حامل فقه الی من هو افقه منه. این حدیث نیز مؤید معنیای است که ما در مورد تفقه کردیم. ضمناً رجوع شود به ورقههای «علم مطبوع و علم مسموع».

این مرتبه از تفقه ملازم است با داشتن یک سلسله معارف در الهیات و اخلاقیات و اجتماعیات.

مرحله دیگر تفقه همان است که فقها دارند، یعنی مدالیل ادلّه را و مفاهیم الفاظ را با روشی دقیق فهم میکنند که ما آن را «فقه الاستنباط» نامیدیم. این مرتبه از تفقه ملازم است با آگاهی کامل از محاورات عرفیه و تعبیرات قانونی و یک سلسله قوانین عقلی در ملازمات و غیره.

مرحله سوم از تفقه در دین این است که ما اجمالًا به دست آوریم اسلام چه هدفهایی درباره انسان و اجتماع دارد و چه وسایلی برای رسیدن به این هدفها انتخاب کرده است.

در این مرحله اولًا باید میان هدفها و وسایل فرق بگذاریم (رجوع شود به ورقههای «اجتهاد» و ورقههای «علم» و ورقههای