یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١١٣ - تزکیه نفس، انسان سالم

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ١١٣

است که باشد. چه خوب علما و حکمای الهی تعبیر کردند که پارهای علوم یعنی اخلاق و سیاست و تدبیر منزل را علوم عملی نام نهادند، در مقابل علوم نظری. همه علوم نظری بحث درباره موضوعات است آنچنانکه هستند و رابطه کشف شده، رابطه «است» میباشد ولی علوم عملی روابطی را که کشف میکند رابطه «باید» است. علوم نظری درباره همه موجودات ممکن است باشد ولی علوم عملی صرفاً مربوط به انسان است. فرق میان علم النفس یا روانشناسی با اخلاق همان فرق میان «است» و «باید» است و لهذا در عین کمال ارتباط، دوعلماند.

بحث درباره انسان از نظر آنچه باید، شامل دو قسمت است.

قسمت اول مربوط است به آنچه باید تا انسان یک انسان سالم و بی عیب و آسیب ندیده و آفت نخورده باشد، و قسمت دوم مربوط است به آنچه باید تا انسان علاوه بر سلامت اصلی و فطری، یک انسان کامل باشد. اخلاق بیشتر مربوط است به انسان سالم، و عرفان و سیر و سلوک مربوط است به انسان کامل.

ما قبل از آنکه درباره انسان کامل بحث کنیم باید درباره انسان سالم بحث کنیم. تزکیه نفس به معنی تطهیر و تصفیه نفس، مربوط است به انسان سالم.

اینجاست که مسأله مهمی پیش میآید و آن اینکه آیا اولًا انسان علاوه بر سلامت بدن که شامل سلامت سلسله اعصاب هم هست، نوعی دیگر سلامت و بیماری واقعی دارد؟ علیهذا ممکن است انسانی از نظر بدن و ساختمان مغز و اعصاب و قلب و کبد و غیره کاملًا سالم باشد ولی از نظر دیگر که مربوط به روح و روان است ناسالم و معیوب و آفت خورده باشد و یا بالعکس از لحاظ تن بیمار و از لحاظ روح کاملًا سالم باشد. میدانیم که دعوی علمای اخلاق همین است، لهذا طب را تقسیم به طب الجسم و طب الروح میکنند و صحت و مرض را همینطور به این دو دسته تقسیم میکنند و دوا و معالجه را هم بکلی با آنچه در طب جسد هست مغایر میدانند. در قرآن کریم همانطور