یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٧ - تعلیم و تربیت اسلامی - عامل زمان

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ١٩٧

اجتماعی که میان افراد تقسیم میشود، و البته نوع کارها و ابزار و وسایل کارها اعم از کارهای تولیدی و مصرفی و غیره عوض میشود و تغییر میکند و قهراً تربیت فنی که مربوط است به مهارت و تخصص در امور فنی متغیر و متکامل است و هر زمانی نوعی مهارت و تخصص را ایجاب میکند. طبق این نظر مؤسسات تعلیم و تربیت نه کارشان قالب سازی و تحمیل قالبها بر جامعه است و نه کارشان انسان ماشینی تحویل دادن است، بلکه کارشان از قبیل کشاورزی و باغبانی است.

راه صحیح و یا راه سوم و به تعبیر امیرالمؤمنین «الیمین والشمال مضلّة والطریق الوسطی هی الجادة»، این راه بسیار باریک است، صراطی است که بر متن جهنم کشیده شده است. انحراف از این راه باریک، چه به راست و چه به چپ، موجب سقوط میشود. انحراف به راست ما را سنت پرست و عادت پرست و محافظه کار و جامد و راکد و منجمد میکند، و انحراف به چپ ما را مخرّب و نه سازنده میسازد.

به قول راسل در کتاب در تربیت ص ١٠٠، ما سه نوع نظام اجتماعی داریم. نظام اجتماعی قالبی، یعنی نظامی که مانند یک قالب سفت و محکم است و به هیچ وجه تجاوز از حدود و عادات را جایز نمیشمارد. بشر در این نظام اجتماعی مانند درختی است که در گلدان کوچکی قرار گرفته باشد که مجال رشد و توسعه پیدا نمیکند.

جامعهای که پابند تقالید و رسوم (ترادیسیون) است. میگوید مثل اسپارت و چین، اقتضای آنجا چنین بود که طبیعت بشری در آن قالبی که قبلًا آماده شده است ریخته شود و به شکلی که از پیش ترسیم گردیده است درآید.

دوم نظام ماشینی. پیروان صنعت و افراد کمونیست (همه کسانی که به جامعه بشری از دیدگاه تولید مینگرند و بس) هر دو از این طبقه میباشند و هیچ کدامشان به طبیعت و سرشت بشر توجهی ندارند و غایات حیات را چیزی ساده میانگارند و در جمله «افزایش تولید به حداکثر» خلاصه میکنند. مقصود آنان از تنظیم