یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٧ - تزکیه نفس

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ١٣٧

همچنین وارد شده: «موتوا قبل ان تموتوا» و همچنین: اخرجوا من الدنیا قلوبکم من قبل ان تخرج منها ابدانکم.

اما پرسش دوم که چگونه میشود نفس استعلا و تسلط پیدا میکند؟

جواب این پرسش از بحثهای آینده روشن خواهد شد که نفس بالذات علوّ و تسلط ندارد، به واسطه سوء رفتار با آن طاغی و مسلط میگردد.

پس از آنکه قبول کردیم که نفس قابل اصلاح است، این بحث پیش میآید که چه عواملی سبب انحراف و شرارت نفس میگردند و چه عواملی سبب اصلاح و تزکیه آن میشوند؟.

نظریه اصلاح نفس به واسطه ضعیف نگه- داشتن:

قدمای اخلاقیون بیشتر توجهشان به این بود که آزاد گذاشتن نفس و میدان دادن به آن سبب فساد و انحراف و هم سبب تسلط آن بر انسان میگردد. آنها برای اینکه نفس فرمان شرارت ندهد و تسلط پیدا نکند، همواره به ضعیف نگه داشتن نفس توصیه میکردند.

نظریه آزادی دادن به آن:

ولی امروز عقیده دیگری در اخلاق و تزکیه و اصلاح نفس پیدا شده است که به نظر آشنایان به اخلاق قدیم خیلی غریب میآید و آن اینکه راه اصلاح نفس و مطیع و آرام نگه داشتن آن، آزادی دادن به آن است.

اختلاف و تباین آن نظر با نظر اولی همان قدر است که عقیده کپرنیک با عقیده بطلمیوس در هیئت و عقیده فلاسفه با عقیده سوفسطائیان درباره حقایق اشیاء اختلاف داشت، یعنی درست در نقطه مقابل هم قرار دارند و به اصطلاح باید گفت نظر علمای اخلاق جدید نسبت به عقیده علمای اخلاق قدیم یک گردش ١٨٠ درجه کرده است.

به عقیده علمای جدید همان طوری که در اداره و مدیریت اجتماع بهترین راه، دموکراسی و آزادی دادن است نه فشار و اختناق و استبداد و ضعیف نگه داشتن، در اخلاق و رفتار انسان با غرائز و تمایلات نفسانی نیز دموکراسی را باید رعایت کرد و این خود بهترین