یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣٢ - تفقّه و تفکر

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٢٣٢

کالمحسوس من وقوف دولابها من الحرکة بمجرد تخلیتها عن یدها. والثانی ان الالیق و الانسب فی الاستدلال و الاسلم لکافة الناس و الاسهل لعامتهم هو طریقة الانّ و هوالاستدلال بالاثار علی المؤثر و بالخلق علی الخالق.

٣١. مطلب از اینجا باید شروع شود که در اسلام یکی از دستورها تفقه در دین است. تفقه با علم که اسلام توصیه و تأکید کرده است متفاوت است، زیرا علم از جهت مورد اعم است از علم دین و هر علم مفید دیگر، چنانکه از اخبار و روایات و آیات استفاده میشود (رجوع شود به ورقههای «فریضه علم») و تفقه اختصاص دارد به دین. دیگر اینکه تفقه، مطلق علم دین نیست، بلکه فهم عمیق و بصیرت در دین است. علم سطحی به مسائل و احکام و آثار دین، علم دین هست اما تفقه در دین نیست.

تفقه همان طوری که راغب گفته است: التوصل بعلم حاضر الی علم غائب.

فقه الحدیث، فقه الاقتصاد، فقه السیاسة، فقه الهواء، فقه اللغة، فقه الاحکام:

علما از قدیم فهم عمیق و اکتناهی حدیث را فقه الحدیث مینامند. هر چیز را دو نحو میتوان فهمید: سطحی و عمقی. مثلًا اگر ببینیم یک کالای معین امسال فراوانتر و ارزانتر است و سال پیش اینطور نبود، برعکس فلان کالای دیگر سال پیش فراوانتر و ارزانتر بود، یا یک کالا در عین اینکه فراوانتر از سال پیش است گرانتر است، ممکن است بیش از این چیزی نفهمیم و علت و قانون و قاعده این کار را درک نکنیم ولی شخص دیگر قانون این کار و علت بالخصوص [وضعیت] کالای مورد نظر را بفهمد، این شخص فقه الاقتصاد دارد. همچنین است در مورد گرمی و سردی هوا، حدوث بیماریها، حوادث سیاسی جهان. سیاسیون جهان خود را دارای فقه السیاسه میدانند، همینطور است فقه الاجتماع، فقه الامراض، فقه اللغة ...

فقها که علم به احکام شرعیه عن ادلتها التفصیلیه پیدا میکنند،