یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٢ - تاریخ - نقش انبیا در تحول تاریخ

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٥٢

عدالت، آزادی و غیره و بالاخره ارزشهای اخلاقی و اجتماعی را دیدهاند، ناچار گفتهاند دین از نظر هدفْ توحیدی است، همه اینها ارزش مقدّمی دارند و فاقد اصالتند. قومی دیگر قائل به ثنویت هدفی برای دین شدهاند و دو هدف در عرض یکدیگر قائل شدهاند (داعیاً الی اللَّه- لیقوم الناس بالقسط). و برخی از نظر هدف قائل به توحید شده ولی اصلاحات اجتماعی را هدف اصلی فرض کردهاند به بهانه اینکه معرفت و عبادت ما چه فایدهای به حال خدا دارد، و اگر نبود که این معرفت و عبادت در تربیت اجتماعی انسانها و در اصلاح اجتماع آنها مؤثر است خداوند اساساً خود را به بندگان نمیشناساند. بعضی هم ملحدانه گفتهاند که اساساً انبیا مصلحانی بودند که موضوع خدا و آخرت را برای منظور عالی خود خلق کردند. ولی حقیقت همان است که ما گفتیم که در فلسفه دین، ارزشهای انسانی خود اصالت دارند و کمال واقعی انسانند و همین کمالات اصیل و واقعی مقدمه کمال نهایی میباشند.

٧. در اینجا دو بحث باید مطرح شود (ر. ک: کتاب مقدمه جهان بینی اسلامی): یکی نقش انبیا در تحول تاریخ که در آن چند نظریه است:

الف. منفی مطلق، زیرا آخرتگرایانه بوده است.

ب. منفی مطلق، از آن نظر که دین همواره مولود و در کنار دولت و سرمایه بوده است.

ج. مثبت، از نظر مفاهیم اخلاقی از قبیل راستی و درستی و مفاهیم اجتماعی از قبیل حق و عدالت، ولی مثبت طفیلی نه اصیل.

د. مثبت بوده و اصیل، و مفاهیم معنوی مقدمه بوده است و اساساً ماهیت الهی دین هم همین است زیرا معنویات مقدمه مادیات و ذهنیات مقدمه عینیات است.

ه. مثبت بوده ولی پیامبران مفاهیم معنوی را اختراع کردهاند به