یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٢ - تعلیم و تربیت اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ١٧٢

میسازند. آیا به انسان به صورت یک شئ در تربیت باید نگاه کرد [١] و برای منظورهای به اصطلاح اجتماعی باید او را آنچنان که میخواهیم بسازیم، یا باید به صورت شخص و موجود ذی حق و قابل احترام نگاه کرد و استعدادهای او را پرورش داد و او را به کمال لایق خودش رساند و از راه همان کمال لایقش به نفع جامعه استفاده کرد؟ مثلًا ممکن است بگوییم جامعه احتیاج به جلّاد و آدمکش دارد، جلّاد باید بیرحم باشد، پس گروهی را طوری بسازیم که عواطف آنها کشته شود تا به اصطلاح به درد اجتماع بخورند، سرباز را طوری بسازیم که اگر فرمان حمله به بیگناه و طفل صغیر و دبستان و بریدن سر زن و مردم غیرنظامی بدهیم بدون چون و چرا بپذیرد. یا خیر، انسان را باید آنچنان که گل را پرورش میدهیم که استعدادهایش بروز کند پرورش دهیم و به اصطلاح فلسفه تربیت [٢] همین است؛ یعنی تغییرات مطلوب ایجاد کردن، انسان را به صورت ماده قابل استفاده درآوردن برای جامعه مساوی است با پرورش دادن و کامل کردن همه جنبههای جسمی، فکری، ذوقی، هنری، فنی، اخلاقی، دینی انسان.

متأسفانه در جهان امروز، تربیت دچار چنین مشکلی است که آنچه عملًا در جهان معمول است ساختن انسان است به شکلی که رهبران اجتماع میخواهند نه آنچنان که فطرت و سرشت انسان اقتضا میکند. اینجاست که بار دیگر به شکل دیگر انسان قربانی تمدنی میشود که خود به وجود آورده است [٣]، قربانی مطامع اقویا میشود. آنان که خیال میکنند اگر یک جامعه از نظر ثروت، اشتراکی شد کافی است که بشر سعادتمند گردد، به این نکته توجه کنند که در

---

[١] رجوع شود به ورقههای «تربیت و فطرت» و ورقههای بریده شده از اطلاعات ١٦/ ٤/ ٥٤ تحت عنوان «نیروی دریایی آمریکا آدمکش خونسرد تربیت میکند».[٢] رجوع شود به کتاب آزادی و تربیت تألیف دکتر محمود صناعی، صفحات اول، که معلوم است از عهده حل اشکال بیرون نیامده است. ایضاً کتاب تعلیم و تربیت در جهان امروز.[٣] یعنی تمدن گرایش ضد انسانی پیدا میکند.