یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥٣ - مسائل مربوط به تزکیه نفس

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ١٥٣

بتمامه بیشتر متوجه یکی از مقاصد است که در اصطلاحات دینی گفته شده: «همّه دنیاه» یا «و لاتجعل الدنیا اکبرهمّنا».

ترک دنیا، ترک ترک آخرت است نه ترک مستقیم دنیا:

هر میلی در انسان نیرویی است. تا آن میل تحریک نشده، آن نیرو بسته و مهارشده است، با تحریک و زنده کردن آزاد میشود.

پیغمبران نیامدهاند نیروهایی را مهار کنند و ببندند، آمدهاند که نیروهایی بسته را آزاد کنند. پیغمبر اسلام اعراب را ترک دنیا داد، یعنی ترک ترک آخرت داد و به همین دلیل نیروهای آنها را آزاد کرد نه اینکه نیروهای آنها را بست و مقید کرد.

اخلاص نفس بالاتر از اخلاص عمل است:

به عبارت دیگر تزکیه نفس از نظر قرآن، اخلاص نفس است که بالاتر از اخلاص عمل است. اخلاص به معنی این است که انسان در فعل و در وجود خود یعنی در تمایلات و رغبتها و در خواستهها و تمنیات، خدا را در نظر بگیرد و فقط خدا را در نظر بگیرد، برای خدا بخواهد و برای خدا حرکت کند و برای خدا زنده باشد و برای خدا بمیرد (انّ صلاتی و نسکی و محیای و مماتی للَّه رب العالمین). قرآن از انسان قلب سلیم میخواهد، قلبی که به تعبیر روایت کافی از امام صادق (به نقل بحار جلد ١٦، جزء ٢، صفحه ٨٤): القلب السلیم الذی یلقی ربه و لیس فیه احد سواه- و قال: و کل قلب فیه شک او شرک فهو ساقط، و انما ارادوا الزهد فی الدنیا لتفرغ قلوبهم للاخرة.

زهد اسلامی و تزکیه نفس اسلامی مربوط است به دو چیز: یکی اینکه هر چیزی را به مقدار لازم بخواهد و تعادل را حفظ کند، دیگر اینکه هرچه را میخواهد برای خدا بخواهد.

از اینجا معلوم میشود که دنیا و آخرت در طول یکدیگرند.

دنیای مذموم یعنی دنیایی که خودْ هدف است، دنیای مطلوب یعنی دنیایی که هدف بالاتر از مادیات است.

مسائل مربوط به تزکیه نفس

١. آیا این فکر یک عقیده خرافی است.

مبنای علمی و فلسفی؟:

ریشه هندی و چینی