یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٠٠ - تعلیم و تربیت اسلامی - عامل زمان

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٢٠٠

به وجود آوریم. این است که این مسأله اهمیت فراوان یافته است.

اینجا جای این است که درباره نظام ارزشها نیز بحث شود (ر. ک:

کتاب تعلیم و تربیت اجتماعی شاپور راسخ، صفحه ١٩٢) و همچنین درباره اینکه نظام تعلیم و تربیت، هم وسیله صیانت و دوام فرهنگ سنتی و هم آماده ساز جامعه برای ارزشها و اندیشههای نو و تازه است. (همان کتاب، ص ٩٧) ایضاً اینکه آیا تعلیم و تربیت، فعلی است یا انفعالی؟ (همان کتاب، ص ١٠٤) در کتاب تعلیم و تربیت در جهان امروز تألیف شاپور راسخ، ص ١٩٢ میگوید:

« (بانو) فلورانس کلوکن گفته است هر جامعه یک رشته ارزشهای اساسی دارد که عام است و همه فعالیتها و رفتارهای اعضای جامعه را تنظیم میکند و بر آن جمله تأثیر میگذارد. و او در هر جامعهای پنج موضوع اصلی را محور تمایلات اساسی در زمینه ارزشها دانسته است: طبیعت و ذات انسان از نظر نیکی و شرارت، رابطه انسان با طبیعت از نظر حاکمیت و محکومیت، مسأله زمان و گذشته نگری و آینده نگری، نوع روابط افراد جامعه که عمودی باشد یا افقی، پنجم اینکه اصل بر بودن است یا ساختن و کردن و یا شدن، که ارزش از کدامیک از این سه امر است.»

بنا بر آنچه گفتیم جامعه یک واحد زنده است، دارای اصالت و شخصیت و طبیعت خاص به خود. تعلیم و تربیت باید براساس شناخت فطرت و طبیعت انسان از لحاظ فردی و شناخت فطرت و طبیعت جامعه باشد. و گفتیم قوانین فطری اعم از فردی و اجتماعی دراختیار بشر نیست، قراردادی نیست، بشر باید آنها را کشف کند و به کار بندد. حتی تسریع در تکامل نیز مثل آنچه در مورد بهبود نسل و