یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٨ - تاریخ - نقش انبیا در تحول تاریخ

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٤٨

ارزش و اصالت قائلند و برای معرفت و عبادت و معنویات خاص دینی جنبه مقدّمی قائلند، در عین حال پیامبران را حامل رسالت الهی میدانند. اینها نقطه مقابل دسته دوم هستند.

د. دید گروهی که به نوعی ثنویت قائلند و به دو هدف مستقل برای انبیا که هیچ کدام مقدمه دیگری نیست قائلند. میگویند پیغمبران برای دو هدف مستقل آمدهاند و دوکارهاند.

ه. دید گروهی که به یک هدف اصلی و کلی ناشی از فطرت و آفرینش قائلند و آن اتصال دو سر حلقه هستی است، ولی معتقدند که کمالات اخلاقی و فضایل اجتماعی فی حد ذاته کمال و سعادت انسان میباشند و همان کمال و سعادتها شرط رسیدن به کمال نهایی است. به عبارت دیگر: راه خدا و آخرت از دنیا میگذرد و به عبارت بهتر: ارزشهای اخلاقی و اجتماعی، اخلاق خدایی هستند؛ تخلّقوا باخلاق اللَّه. اخلاق عالی از قبیل عدالت، کرامت، جود، عفو، اخلاق خدایی است و خداگونگی است و لهذا اگر فرضاً از معرفة اللَّه هم منفک شود و جحودی در کار نباشد در آخرت مفید واقع میشود، آنچنانکه در مورد حاتم و غیره گفته شده است.

٢. اکنون نوبت آن است که بدانیم نقش انبیا در تحولات تاریخی چگونه نقشی بوده است؟ این مطلب مربوط است به بخش فواید و آثار اجتماعی دین.

در اینجا از آنچه ویل دورانت در کتاب درسهای تاریخ بخش مربوط به دین گفته است به علاوه مطالب دیگر در این زمینه [استفاده میشود] و این بحث ضمناً زمینهای است برای بحث «آینده دین و مذهب»:

الف. یاری در تعلیم و تربیت. ویل دورانت در درسهای تاریخ، صفحه ٥٥ میگوید: