برابر دشمنان آگاه بودند و اطمينان داشتند كه اگر على احساس وظيفه كند، از همكارى و همدلى در حفظ اساس اسلام و تقويت جبهه مسلمين، دريغ نخواهد داشت. از اين رو آن حضرت در مواقع مختلف، در جهت يارى مسلمانان و دفع دشمنان، گام هاى مؤثرى برداشت و پيشنهادهاى كارسازى داد كه شواهد و اسناد آن ها در متون و منابع تاريخى ثبت شده است. در بحث هاى گذشته به بعضى از اين همكارى ها، مانند همكارى در فرو نشاندن بحران ارتداد اشاره كرديم، اينك در اين جا چند نمونه از همكارى هاى امام در جنگ ها و فتوح را مى آوريم:

الف. جنگ با روميـان

يكى از دشمنان سرسخت حكومت جوان اسلام، امپراتورى روم بود كه پيوسته مـركـز حكـومـت اسلام را از جـانـب شـمال تهـديـد مى كرد و پيامـبرگرامـى(صلى الله عليه وآله) تا آخرين لحظه زندگى خود، از فكر خطر روم غافل نبود. در سال هشتم هجرت، گروهى را به فرماندهى «جعفر طَيّار»، «زيد بن حارثه» و «عبدالله بن رواحه» روانه كرانه هاى شام كرد، ولى سپاه اسلام با از دست دادن سه فرمانده و تعدادى از سربازان اسلام، بدون اخذ نتيجه به مدينه بازگشت. براى جبران اين شكست، پيامبر گرامى درسال نهم با سپاهى گران عازم تبوك گرديد، ولى بدون آن كه با سپاه دشمن رو به رو گردد، به مدينه بازگشت و اين سفر، نتايج درخشانى داشت كه در تاريخ مذكور است ـ مع الوصف ـ خطر حمله روم هميشه فكر پيامـبر را به خود مشـغول مى داشـت، بـه همين جهـت در آخرين لحظه هاى زندگى كه در بستر بيمارى افتاده بود، سپاهى مركب از مهاجر و انصار به فرماندهى اسامة بن زيد بن حارثه ترتيب داد كه رهسپار كرانه هاى شام شوند. اين سپاه در اثر بهانه جويى هاى تعدادى از بزرگان صحابه در مورد جوانىِ اسامه، مدينه را ترك نگفت و پيامبر، در حالى كه سپاه اسلام، در چند كيلومترى مدينه اردو زده بود، چشم از جهان فرو بست....