او را نيز به قتل رساند! باكشته شدن اين قهرمان، سپاه احزاب روحيه خود را باختند، و از امكان هرگونه تجاوز به شهر، به كلى نااميد شدند و قبائل مختلف هر كدام به فكر بازگشت به زادگاه خود افتادند.

آخرين ضربت را خداوند عالم به صورت باد و طوفان شديد برآنان وارد ساخت و سرانجام با ناكامى كامل، راه خانه هاى خود را در پيش گرفتند.[١]پيامبراسلام(صلى الله عليه وآله)به مناسبت اين اقدام بزرگِ على(عليه السلام) در آن روز، به وى فرمود:

«اگر اين كار تو را امروز با اعمال جميع امت من مقايسه كنند، بر آن ها برترى خواهد داشت; چرا كه با كشته شدن عمرو، خانه اى از خانه هاى مشركان نماند مگر آن كه ذلّتى در آن داخل شد، و خانه اى از خانه هاى مسلمانان نماند مگر اين كه عزّتى در آن وارد گشت». [٢]

محدث معروف اهل تسنن، «حاكم نيشابورى»، گفتار پيامبر را با اين تعبير نقل كرده است:

«لَمُبارَزَة علىِ بنِ اَبى طالِب لِعَمْرِو بنِ عَبْدِوَدّ يَوْمَ الخَنْدَقِ اَفْضَلُ مِنْ أَعمالِ اُمَّتى اِلى يَوْمِ القِيامَة».[٣]

«پيكار على بن ابى طالب در جريان جنگ خندق با عمرو بن عبدودّ، از اعمال امت من تا روز قيامت، حتماً افضل است».

البته فلسفه اين سخن روشن است: در آن روز، اسلام و قرآن در صحنه نظامى برلب پرتگاه قرار گرفته بود و بحرانى ترين لحظات خود را مى پيمود و

[١] جريان پيكار سرنوشت ساز على(عليه السلام) با عمرو بن عبدودّ، علاوه بر منابع پيشين، بااندكى تفاوت، در كتابهاى ياد شده در زير نيز نقل شده است: الخصال،تصحيح: على اكبرغفارى، ص٥٦٠; السيرة النبوية،تحقيق: مصطفى السقا، ابراهيم الأبيارى، وعبدالحفيظ شلبي، ج٣،ص٢٣٦; الكامل في التاريخ، ج٢،ص١٨١; الإرشاد، ص٥٤; ابن ابى الحديد، شرح نهج البلاغه، ج١٩، ص ٦٢ـ ٦٤; مجلسى، محمد باقر، بحارالأنوار، ج٢٠، ص٢٠٣ ـ ٢٠٦.
[٢] مجلسى، همان، ص٢١٦.
[٣] المستدرك على الصحيحين، تحقيق و اعداد: عبدالرحمن المرعشى، ج٣، ص٣٢.