اينك وقـت آن رسيـده اسـت كـه علل خـوددارى امـام سجـاد(عليه السلام) از همكـارى با شـورشيـان را مـورد بـررسـى قـرار دهيم. علل خـوددارى امـام را مى تـوان چنيـن خـلاصـه كـرد:

١. با ارزيابى اوضاع، و ملاحظه اختناق شديدى كه پس از شهادت امام حسين(عليه السلام) به وجود آمـده بود، امـام شكست نهضت مدينه را پيش بينى مى كرد و مى ديد اگر در آن شركت جويد، نه تنها پيروز نمى شود، بلكه خود و پيروانش نيز كشته مى شوند و باقى مانده نيروهاى تشيع از بين مى رود بدون آن كه نتيجه اى حاصل شود.

٢. با توجه به سوابق عبدالله بن زبير، و نفوذى كه او در ميان صفوف شورشيان يافته بود، اين نهضت نمى توانست يك نهضت اصيل شيعى باشد و امام نمى خواست امثال عبدالله بن زبير قدرت طلب، او را پل پيروزى قرار دهند.

٣. چنان كه گذشت، شورشيان، عبدالله بن حنظله را به رهبرى خود برگزيده بودند و هيچ گونه نظرخواهى از امام نكرده بودند. گرچه رهبران شورش افرادى صالح و پاك بودند و انتقادها و اعتراض هاى آنان نسبت به حكومت يزيد كاملاً بجا و درست بود، اما پيدا بود كه اين حركت، يك حركت خالص شيعى نيست و در صورت پيروزى، معلوم نيست به نفع شيعيان تمام شود.

ابعاد مبارزات امام چهارم(عليه السلام) با مظالم و مفاسد عصر …

گويا با توجه به اين گونه ملاحظات بود كه امام از ابتدا در شورش شركت نكرد و يزيـد كه اين موضوع را مى دانست و از طرف ديگر فاجعه كربلا در افكار عمومى براى او گران تمام شده بود، بـه «مسلم بن عقبه» توصيه كرده بود كه متعرّض على بن الحسين(عليه السلام) نشود.

[١] مسعودى، همان مأخذ، ص ٦٩.