به صورت غير مستقيم، حكومت هارون را نامشروع معرفى كرده با شيوه هاى مختلف، موضع معترضانه اتخاذ مى كرد. مجموع اين گونه اقدامات امام جاى شك براى كسى باقى نمى گذاشت كه او خود را پيشواى حقيقى مسلمانان مى داند و حكومت عباسيان را حكومت غاصبان مى شناسد. اينك در اين جا نمونه هايى از مبارزه منفى امام را از نظر خوانندگان محترم مى گذرانيم:

١. همكارى با هارون ممنوع!

الف. از نمونه هاى تحريم همكارى با حكومت هارون از ناحيه امام هفتم(عليه السلام)منع صفوان جمّال[١] (شتردار و كاروانچى) از همكارى با هارون است. به امام گزارش رسيد كه صفوان با هارون قرارداد بسته است كه با كاروان شتر خود، حمل و نقل وسائل و اسباب سفر هارون را به حج، به عهده بگيرد. امام او را از همكارى با هارون نهى كرد و كار او را در مورد قرار حمل و نقل هارون و كاروان همراه او به مكه مورد انتقاد قرار داد، زيرا اين كار صفوان به نوعى همكارى با هارون و مشروعيت دادن به حكومت او بود.

از اين رو، آن گاه كه صفوان خدمت امام رسيد آن حضرت به او فرمود: اى صفوان! همه كارهاى تو نيكو و زيبا است جز يك كار. او گفت: فدايت شوم آن چيست؟ فرمود: اين كه شترهايت را به هارون كرايه مى دهى. گفت: به خدا سوگند شترهايم را براى عياشى و سرمستى و لهو و صيد به وى كرايه نداده ام، بلكه تنها براى سفر حج اين كار را كرده ام، خود من هم به همراه آن ها نمى روم بلكه خدمت كارانم را با او مى فرستم. امام فرمود: آيا كرايه تو را داده اند يا قرار

[١] صفوان بن مهران جمال اسدى كوفى، از بزرگان محدثان شيعه مى باشد (معجم رجال الحديث، ج٩، ص ١٢١) او از شاگردان امام صادق و امام كاظم(عليهما السلام) بود و از اين دو امام رواياتى نقل كرده است (ر.ك: اصول كافى، ج٢، كتاب الإيمان والكفر، باب الرضا بالقضاء، حديث٥; كامل الزيارات، باب٥٧، فى من زار الحسين(عليه السلام) احتساباً، حديث٤; تهذيب الأحكام، ج٥، ص ٢٦٢، حديث ٨٩٠). شيخ مفيد او را از بزرگان اصحاب امام صادق(عليه السلام) و از نزديكان او و اهل راز و از فقهاى شايسته و مورد اعتماد شمرده است (الإرشاد، ج٢، ص ٢١٦).