ترسيم نمود. با يك نظر كوتاه به موضوعاتى كه امام در قرارداد قيد نموده و براى تحقق آن ها پافشارى مى كرد، مى توان به تدبير فوق العاده اى كه حضرت در مقام مبارزه سياسى براى گرفتن امتياز از دشمن به كار برده، پى برد.

اينك پيش از آن كه هريك از مواد صلح نامه را جداگانه مورد بررسى قرار دهيم، متن پيمان صلح را كه در پنج ماده مى توان خلاصه كرد، ذيلاً از نظر خوانندگان محترم مى گذرانيم:

متن پيمان

ماده اول: حسن بن على(عليه السلام) حكومت و زمام دارى را به معاويه واگذار مى كند، مشروط به آن كه معاويه طبق دستور قرآن مجيد و روش پيامبر(صلى الله عليه وآله) رفتار كند.

ماده دوم: بعد از معاويه، خلافت از آنِ حسن بن على(عليه السلام) خواهد بود و اگر براى او حادثه اى پيش آيـد، حسـين بـن علـى(عليه السلام) زمام امور مسلمانان را در دست مى گيرد. و معاويه حق ندارد كسى را به جانشينى خود انتخاب كند.

ماده سوم: بدعت ناسزا گويى و اهانت نسبت به اميرمؤمنان(عليه السلام) و لعن آن حضرت در حال نماز بايد متوقف گردد و از على(عليه السلام) جز به نيكى نبايد ياد شود.

ماده چهارم: مبلغ پنج ميليون درهم كه در بيت المال كوفه موجود است، از موضوع تسليم حكومت به معاويه مستثنا است و بايد زير نظر امام مجتبى(عليه السلام)مصرف شود. و معاويه بايد در تعيين مقررى و بذل مال، بنى هاشم را بر بنى اميه ترجيح بدهد.

همچنين معاويه بايد از خراج «دارابگرد» مبلغ يك ميليون درهم در ميان بازماندگان شهداى جنگ جمل و صفين كه در ركاب اميرمؤمنان كشته شدند، تقسيم كند.[١]

[١] دارابگرد يكى از پنج شهرستان ايالت فارس در قديم بوده است (لغتنامه دهخدا، لغت دارابجرد). شايد علت انتخاب خراج «دارابگرد» اين باشد كه چون اين شهر طبق اسناد تاريخى، بدون جنگ تسليم ارتش اسلام شد و مردم آن ديار با مسلمانان پيمان صلح بستند، خراج آن طبق قوانين اسلام، اختصاص به پيامبر و خاندان آن حضرت و يتيمان و تهيدسـتان و درماندگان راه داشت. از اين رو امام مجتبى(عليه السلام)شرط كرد كه خراج اين شهر به بازماندگان شهداى جنگ جمل و صفين پرداخت شود، زيرا درآمد آن جا، همچنان كه گفته شد، به خود آن حضرت تعلق داشت. به علاوه، بازماندگان نيازمند شهيدان اين دو جنگ كه بى سرپرست بودند، يكى از موارد مصرف اين خراج به شمار مى رفتند (مجلسى، بحارالأنوار، ج ٤٤، ص ١٠).