٣. در عصر مأمونمادر مأمون كنيزى خراسانى به نام «مراجل» بود كه در روزهاى پس از تولد مأمون از دنيا رفت و مأمون به صورت نوزادى يتيم و بى مادر پرورش يافت. مورخان نوشته اند كه: مادر وى زشت ترين و كثيف ترين كنيز در آشپزخانه هارون بود و اين خود مؤيّد داستانى است كه علت حامله شدن وى را بازگو مى كند .[١]

ولادت مأمون در سال ١٧٠ هجرى، يعنى در همان شبى كه پدرش به خلافت رسيد، رخ داد و در گذشتش در سال ٢١٨ هجرى رخ داد.

مأمون را پدرش به «جعفر بن يحيى برمكى» سپرد تا او را در دامان خود بپروراند. مربى وى «فضل بن سهل» بود كه به «ذو الرياستين»[٢] شهرت داشت و بعد هم وزير خود مأمون گرديد.

خصوصيات مأمون

زندگى مأمون سراسر كوشش و فعاليت و خالى از رفاه و آسايش آنچنانى بود، درست برعكس برادرش امـين كه در آغـوش زبيـده پرورش يافته بود. هركس زبيده را بشناسد، درمى يابد كه تا چه حد بايد زندگى امين غرق در خوشگذرانى و تفريح بوده باشد. مأمون مانند برادرش اصالت چندانى براى خود

[١] اين داستان چنين نقل شده است: زبيده با هارون الرشيد شطرنج بازى مى كرد و چون رشيد بازى را باخت، زبيده به او حكم كرد كه بايد با زشت ترين كنيز آشپزخانه اش همبستر شود. رشيد كه از اين امر بسى كراهت داشت، حاضر شد ماليات هاى سراسر مصر و عراق را به زبيده ببخشد تا او را از اجراى اين حكم منصرف سازد، ولى زبيده نپذيرفت. رشيد به ناچار كنيزى به نام «مراجل» را يافت كه واجد همه اين صفات تنفر آميز بود، و با او همبستر شد و مأمون متولد گرديد ( دميرى، حياة الحيوان).
اين داستان منافات با آن ندارد كه گفته اند: مأمون در شبى زاده شد كه رشيد به خلافت رسيد، زيرا وليعهدها نيز پيش از رسيدن به خلافت بزرگ ترين قلمروها را در اختيار داشتند. مثلا همين رشيد سراسر كشور خود را ميان سه فرزندش تقسيم كرده بود ( مرتضى الحسينى، سيد جعفر، زندگى سياسى هشتمين امام، ترجمه دكتر سيد خليل خليليان، ص٩٧).
[٢] چون هم وزارت را به عهده داشت و هم فرماندهى كل سپاه را.