پس از ابورافع، محدثان و نويسندگان شيعه در همان دوران فترت نقل و كتابت حديث، به ضبط و نقل احاديث اسلامى پرداختند و از اين طريق، احاديث پيشوايان معصوم را از دستبرد تحريف و ديگر آفات زمان حفظ نمودند. اين برنامه از زمان اميرمؤمنان(عليه السلام) تا زمان پيشواى پنجم ادامه داشت و در زمان حضرت باقر(عليه السلام)پيشرفت درخشانى پيدا كرد، به طورى كه هنگام صدور دستور عمر بن عبدالعزيز مبنى بر جمع آورى و تدوين حديث، هركدام از ياران و شاگردان برجسته پيشواى پنجم، هزاران حديث را در حفظ داشتند.

«محمد بن مسلم» از شخصيت هاى بزرگ شيعه و راويان بسيار بلندپايه و با فضيلت، نمونه بارزى از شاگردان برجسته پيشواى پنجم در فقه و حديث است. او اهل كوفه بود و طى چهار سال اقامت در شهر مدينه، پيوسته به محضر امام باقر(عليه السلام)و بعد از او به خدمت امام صادق(عليه السلام)شرفياب مى شد و از محضر آن دو پيشواى بزرگ بهره ها مى اندوخت. وى مى گويد:

هر موضوعى كه به نظرم مى رسيد، از امام باقر(عليه السلام) مى پرسيدم و جواب مى شنيدم، به طورى كه سى هزار حديث از امام پنجم و شانزده هزار حديث از امام صادق(عليه السلام)فرا گرفتم.[١]

محمـد بـن مسلـم كتـابى بـه نـام «اربعمـائة مسئلـة» (چهـارصـد مسئلـه) تأليف كـرده بـود كه گـويا پاسخ چهـارصد مسئلـه اى بود كه از پيشـواى پنجم و ششم شنيـده بود.[٢]

يكـى ديگـر از تـربيت يـافتگـان مكتـب امـام بـاقـر(عليه السلام) «جـابـر بـن يـزيـد جُعفـى» اسـت. او نيـز اهـل كـوفـه بـود و بـراى استفـاده از محضـر امـام

[١] شيخ مفيد، الاختصاص، تصحيح و تعليق: على اكبر غفارى، ص ٢٠١; شيخ طوسى، اختيار معرفة الرجال(معروف به رجال كشى) تصحيح و تعليق: حسن مصطفوى، ص ١٦٣ (شماره ٢٧٦).
[٢] شرف الدين، سيد عبدالحسين، مؤلفوا الشيعة فى صدر الإسلام، ص ٦٢.