يكى ديگر از ابعاد مبازره پيشواى چهارم با مظالم و مفاسد عصر خويش، نشر احكام اسلام و تبيين مباحث تربيتى و اخلاقى بود. امام در اين زمينه گام هاى بلند و بزرگى برداشته به طورى كه دانشمندان را به تحسين و اعجاب واداشته است، چنان كه دانشمند بزرگ جهان تشيع، شيخ «مفيد»، در اين زمينه مى نويسد:

«فقهـاى اهـل تسنُّن بـه قدرى علـوم از او نقل كرده اند كـه به شمارش نمى گنجد، و مواعظ و دعاها و فضائل قرآن و حلال و حرام به حدى از آن حضرت نقل شده است كه در ميان دانشمندان مشهور است، و اگر بخواهيم آن ها را شرح دهيم، سخن به درازا مى كشد...».[١]

نمونه اى از تعاليم تربيتى و اخلاقى كه از امام چهارم به يادگار مانده، مجموعه اى به نام «رسالة الحقوق» است كه امام طى آن، وظايف گوناگون انسان را، چه در پيشگاه خدا و چه نسبت به خويشتن و ديگران، بيان نموده است. امام اين وظايف را كه بالغ بر پنجاه حق است، ابتداءاً به صورت اجمال و سپس به نحو تفصيل بر شمرده است .[٢]

رسالة الحقوق، كه توسط محدثان نقل و در كتب حديثى ما ضبط شده است، بارها جداگانه چاپ و چندين شرح و ترجمه برآن نوشته شده است.

فهرست حقوقى كه امام بيان نموده بدين شرح است:

١. حق خدا، ٢. حق نفس انسان، ٣. حق زبان، ٤. حق گوش، ٥. حق چشم، ٦.حق

[١] الإرشاد، ص٢٦٠.
[٢] اين رساله را مرحوم «صدوق» در كتاب «الخصال» (ابواب الخمسين و مافوقه) مسنداً و در كتاب «من لايحضره الفقيه» (ج٢، ص ٦١٨) مرسلاً روايت كرده است. حسن بن على بن شعبه نيز در كتاب «تحف العقول» بدون سند، ولى مبسوط تر نقل كرده است. تعداد حقوق براساس نقل صـدوق پنجاه و يك، و بر اساس روايت ابن شعبه پنجاه تا است. ر.ك : دكتر شهيدى، سيد جعفر، زندگانى على بن الحسين، ص١٦٩ـ ١٨٨.