مجاهد گفت،معنى آن است كه:چون وحى دير شدى بر رسول-عليه السّلام-او تمنّاى وحى كردى،شيطان در آن ميانه او را وسواس [١]،دل‌مشغولى [٢]كردى كه وحى منقطع شد،خداى تعالى نسخ آن كردى به انزال آيات محكمه [٣]،و اين وجهى قريب است.

ابو علىّ الجبّائى گفت:مراد به اين،آن است كه:رسول را-عليه السّلام-اوقاتى سهو افتادى در قرائت،و اين سهوى باشد كه آدمى از آن خالى نباشد،و اين بر پيغامبر [٤]روا باشد الّا [٥]كه بسيار شود و متواتر به حدّ آن‌كه [٦]مؤدّى باشد با نفرت،و اين سهو به وسوسۀ شيطان بود،خداى تعالى زائل كردى آن را به احكام آيات در دل رسول-عليه السّلام.

و حسن بصرى گفت،در تأويل آن [٧]قول كه ايشان گفتند در باب سورة و النّجم كه:اين،رسول-عليه السّلام-گفت [٨]،اعنى:

تلك الغرانيق العلى منها الشّفاعة ترتجى، و لكن به [٩]وسواس شيطان،و مراد آن بود كه:عند كم و على مذهبكم.و بعضى دگر گفتند:رسول-عليه السّلام-اين بر سبيل تهكّم و استهزا گفت عند ذكر الاصنام، يعنى عندكم و في اعتقادكم،و اين بر طريق طعن باشد بر ايشان.گروهى پنداشتند كه [١٠]از قرآن است،خداى تعالى بيان كرد كه:آن نه قرآن است،و منزل نيست از خداى تعالى،فهذا معنى قوله: فَيَنْسَخُ اللّٰهُ مٰا يُلْقِي الشَّيْطٰانُ .

و ابو القاسم بلخى گفت:ممتنع نباشد كه رسول-عليه السّلام-اين كلمه سجع اعنى:تلك الغرانيق العلى،بسيار شنيده باشد از مشركان.عند آن‌كه ذكر اصنام مى‌كرد اين سخن يادش آمد،شيطان خواست تا به وسوسۀ او اين حديث بگويد رسول

[١] .همۀ نسخه بدلها:به وسواس.

[٢] .همۀ نسخه بدلها:دل مشغول.

[٣] .همۀ نسخه بدلها:محكم.

[٤] .آج،لب:پيغمبران.

[١٠] [٥] .همۀ نسخه بدلها+آن.

[٦] .همۀ نسخه بدلها:به چندان كه.

[٧] .همۀ نسخه بدلها:اين.

[٨] .آط،آج،لب،مش:گفتى.

[٩] .چاپ شعرانى:نه بر.