كَلاّٰ ،همچنين،محتمل اين دو معنى است از ردع و ردّ بر ايشان،و از [١]قسم به معنى حقّا،چون [٢]معنى زجر باشد بر او وقف كنند،و چون بر قسم حمل كنند ابتدا به او بايد كردن،و وقف پيش او باشد.گفت:حاشا كه چنين باشد-بر معنى اوّل،و بر معنى دوم،حقّا كه آن [٣]معبودان ايشان به ايشان و عبادت ايشان كافر شوند،يعنى تبرّى كنند از ايشان،چنان كه گفت: إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا [٤]...،و قال تعالى: تَبَرَّأْنٰا إِلَيْكَ مٰا كٰانُوا إِيّٰانٰا يَعْبُدُونَ [٥].

وَ يَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدًّا ،و اين بتان ضدّ ايشان باشند بر ايشان،يعنى برخلاف ايشان باشند و تبرّا كنند از ايشان و لعنت كنند ايشان را،اين قول قتاده است.مجاهد گفت:يكونون عونا عليهم في خصومتهم،در خصومت بر ايشان باشند،با ايشان نباشند،يعنى ظنّ ايشان در عبادت معبودان بدون خداى خطا آيد [٦].

آنگه گفت: أَ لَمْ تَرَ ،نمى‌بينى يا محمّد!يعنى نمى‌دانى أَنّٰا [٧]أَرْسَلْنَا الشَّيٰاطِينَ عَلَى الْكٰافِرِينَ ،كه ما فروفرستاديم ديوان را بر كافران،به معنى توليت و تخليت و خذلان،كقوله [٨]: وَ كَذٰلِكَ نُوَلِّي بَعْضَ الظّٰالِمِينَ بَعْضاً بِمٰا كٰانُوا يَكْسِبُونَ [٩].يعنى ما منع نكرديم به طريق الجاء.و ارسال،به معنى تخليت [١٠]فى قوله:... فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضىٰ عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَ يُرْسِلُ الْأُخْرىٰ إِلىٰ أَجَلٍ مُسَمًّى [١١]...،اى يخلّى و يترك.و روا بود كه مراد آن بود كه ما در دوزخ شياطين را بر كافران گماريم تا ايشان را مى‌جنبانند و مى‌لرزانند و عذاب مى‌كنند. تَؤُزُّهُمْ أَزًّا ،تا ازعاج مى‌كنند ايشان را و مضطرب مى‌دارند،يقال:ازّه و هزّه،اذا حرّكه و ازعجه،و هو من الابدال.

فَلاٰ تَعْجَلْ عَلَيْهِمْ ،تو تعجيل مكن بر ايشان اى محمّد. إِنَّمٰا نَعُدُّ لَهُمْ عَدًّا ،كه ما روزها و ماهها مى‌شماريم[براى ايشان،يعنى براى عذاب ايشان.و گفتند:

[١] .آب،آط،آز،مش:واو.

[٢] .همۀ نسخه بدلها:هم به.

[٣] .آج،لب:اين.

[٤] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ١٦٦.

[٥] .سورۀ قصص(٢٨)آيۀ ٦٣.

[٦] .آب،آز،مش:آمد.

[٧] .اساس و ديگر نسخه بدلها:انّا،به قياس با متن قرآن مجيد،تصحيح شد.

[٨] .همۀ نسخه بدلها:لقوله.

[٩] .سورۀ انعام(٦)آيۀ ١٢٩.

[١٠] .چاپ شعرانى(٤٣٨/٧)+آمد.

[١١] .سورۀ زمر(٣٩)آيۀ ٤٢.