روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣١٦ - ترجمه

ايشان را به ره دين خداى حميد [١]كه مستحقّ حمد و شكر است.فعيل به معنى مفعول.

روايت كرده‌اند كه رسول-عليه السّلام-گفت:[٤٧-ر] هيچ‌كس نيست كه حمد دوست‌تر [٢]دارد از خداى تعالى.

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ يَصُدُّونَ ،گفت:آنان كه كافر شدند و مردمان را منع مى‌كنند از ره خداى تعالى.

و در عطف مستقبل بر ماضى،چند قول گفتند،يكى آن‌كه:لفظ مستقبل است و معنى ماضى،و التّقدير:كفروا و صدّوا.و گفتند براى آن چنين گفت كه:ايشان در مقدّمه [٣]كافر بودند و كفر آوردند،امّا صدّ و منع حال ايشان باشد و در حال به آن مشغول بودند،و لفظ مضارع كه به فعل باشد صالح بود حال و استقبال را،و مثله قوله: اَلَّذِينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللّٰهِ [٤]...،و منع ايشان مردمان را از دين خداى به دو وجه بود:يكى قهر،و يكى اغواء و دعوت با كفر.

وَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ الَّذِي جَعَلْنٰاهُ لِلنّٰاسِ ،و نيز منع مى‌كنند مردمان را،و [٥]مسجد الحرام [٦]مسجد مكه [٧]است ما نهاده‌ايم آن را براى جملۀ مردمان تا قبله نمازشان باشد و مقصد حجّ و عمرۀ ايشان.آنگه وصف كرد مسجد الحرام را،گفت: سَوٰاءً الْعٰاكِفُ فِيهِ وَ الْبٰادِ ،و حفص [٨]عن عاصم و روح عن يعقوب،«سواء»خواندند به نصب على انّه مفعول ثان لجعلناه التّقدير:جعلنا المسجد الحرام مستويا فيه العاكف و البادى [٩].عاكف آن بود كه آنجا مقيم بود،و بادى آن‌كه از باديه آنجا آيد.و باقى قرّاء«سواء»خواندند به رفع على انّه خبر مبتدا مقدّم عليه.و اين خبر را تقديم لازم بود،كقوله تعالى: سَوٰاءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ ، [١٠]...،و قوله: سَوٰاءٌ عَلَيْنٰا أَ جَزِعْنٰا أَمْ صَبَرْنٰا [١١]...،و قال:سواء عليها [١٢]ليلها و نهارها،و التّقدير:العاكف و البادى فيه