روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٩ - ترجمه

ايمان نيارند ايشان را عذاب كنى و بكشى، وَ إِمّٰا أَنْ تَتَّخِذَ فِيهِمْ حُسْناً ،و اگر ايمان آرند در ايشان طريقۀ نيكو و سيرتى [١]نيكو گيرى و ايشان را اكرام كنى.

قٰالَ ،[گفت] [٢]يعنى ذو القرنين:امّا آن‌كس كه كافر باشد و ظلم كند،او را عذاب كنم [٣]،آنگه او را با خداى برند و خداى او را در دوزخ عذابى منكر كند [٤]، و امّا آن‌كه ايمان آرد فَلَهُ جَزٰاءً الْحُسْنىٰ ،او را جزا و مكافات نيكوتر باشد.كوفيان خواندند [٥]:فله جزاء الحسنى به نصب و تنوين على تقدير فله الحسنى جزاء على عمله،آنگه نصب او بر مفعول له باشد يا بر مصدر از فعلى محذوف،اى فله الحسنى يجزى به جزاء،و باقى قرّاء خواندند:جزاء الحسنى،به رفع و اضافت.آنگه آن را دو وجه باشد،يكى آن‌كه:مراد به حسنى[اعمال صالحه باشد،اى فله جزاء الأعمال الصّالحة.و وجه ديگر آن‌كه:مراد به حسنى] [٦]بهشت باشد،اى فله جزاء الدَّار الحسنى،او را جزاى بهشت باشد.و اضافت جزا با بهشت چنان بود كه:... وَ لَدٰارُ الْآخِرَةِ... [٧]،... وَ ذٰلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ [٨].

وَ سَنَقُولُ لَهُ مِنْ أَمْرِنٰا يُسْراً ،يعنى با او سخن نكو و آواز نرم در كلام [٩]به رفق گوييم.مجاهد گفت: يُسْراً ،اى معروفا.

ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَباً ،آنگه متابعت منازل و طريق كرد،يعنى ساز رفتن.

حَتّٰى إِذٰا بَلَغَ مَطْلِعَ الشَّمْسِ ،تا به آنجا رسيد كه آفتاب مى‌برآمد،آفتاب را يافت كه مى‌برآمد بر [١٠]قومى كه ميان ايشان و آفتاب حجابى و پوششى نبود.قتاده گفت:براى آن‌چنان بود كه ايشان بر زمينى بودند كه برآن زمين بنا بنه‌ايستادى [١١].و ايشان را مسكنهايى بود [١٢]كه در زير زمين كرده بودند.چون آفتاب برخواستى آمدن، به آن سنبها [١٣]فروشدندى تا آفتاب بگرديدى از ايشان،آنگه برون آمدندى و طلب