روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٤٨ - ترجمه
به اين خبر اثبات كرد اميرالمؤمنين را از خود هر منزلتى كه هارون را بود از موسى،جز نبوّت كه به لفظ استثنا كرد.و اخوّت كه به [١]عرف مستثناست،و از منازل هارون يكى وزارت بود و يكى خلافت،وزارت فى قوله: وَ اجْعَلْ لِي وَزِيراً مِنْ أَهْلِي ،و خلافت فى قوله: هٰارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي [٢].
قوله: وَ لَقَدْ مَنَنّٰا عَلَيْكَ مَرَّةً أُخْرىٰ ،گفت:و ما منّت نهاديم بر تو يكبار ديگر،تذكير نعمت مىكند او را و با ياد او مىدهد كه:جز اين نعمت ما را بر تو نعمتى ديگر و منّتى ديگر هست،و آن كى بود: إِذْ أَوْحَيْنٰا ،چون وحى كرديم به مادرت.گفتند:وحى الهام بود،و گفتند:القاء في القلب بود،و در دلش افگند.و جبّائى گفت:در خواب با او نمود چون وحى كرديم به مادرت.آنچه كردند،يعنى آنچه كرديم كه خداى از خود بسيار خبر دهد به لفظ ما لم يسمّ فاعله،فى قوله: قُلْ أُوحِيَ إِلَيَّ [٣]...،و قوله: قَدْ أُوحِيَ إِلَيْنٰا أَنَّ الْعَذٰابَ [٤]...،و قوله: عُلِّمْنٰا مَنْطِقَ الطَّيْرِ [٥]...،و مانند اين.
أَنِ اقْذِفِيهِ فِي التّٰابُوتِ فَاقْذِفِيهِ فِي الْيَمِّ فَلْيُلْقِهِ الْيَمُّ بِالسّٰاحِلِ ،كه او را در تابوت افگن،و تابوت را در دريا افگن تا دريا او را به ساحل افگند.و مراد به دريا رود نيل است،و قوله: فَلْيُلْقِهِ الْيَمُّ بِالسّٰاحِلِ ،صورت امر دارد و مراد تعليل است، يعنى ليلقيه اليمّ بالسّاحل،تا دريا او را به كنار اندازد،الّا آنكه صورت اين است كه دريا را بگو تا او را به كنار اندازد،و مثله قوله:... اِتَّبِعُوا سَبِيلَنٰا وَ لْنَحْمِلْ خَطٰايٰاكُمْ [٦]اى لنحمل خطاياكم.
يَأْخُذْهُ عَدُوٌّ لِي وَ عَدُوٌّ لَهُ ،مجزوم است بر جواب امر،تا بردارد او را دشمنى از آن من و دشمنى از آن تو،يعنى فرعون.و اين آنگه بود كه موسى-عليه السّلام-از مادر بزاده بود و فرعون خوابى هايل ديده كه:آتشى از محلّۀ بنى اسرائيل بر آمد [٧]،و به يك روايت از بيت المقدّس و گرد سراى او در آمد و او را بسوخت،و كوشك و سراى
[١] .آج،لب:اخوّت به.
[٢] .سورۀ اعراف(٧)آيۀ ١٤٢.
[٣] .سورۀ جن(٧٢)آيۀ ١،آط،و ديگر نسخه بدلها:اليك،به قياس با ضبط قرآن مجيد،تصحيح شد.
[٤] .سورۀ طه(٢٠)آيۀ ٤٨.
[٥] .سورۀ نمل(٢٧)آيۀ ١٦.
[٦] .سوره عنكبوت(٢٩)آيۀ ١٢.
[٧] .آب،آز،مش:برآمده.