روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٥٨
گروهى را عبادتگاهى كرديم كه ايشان را الف دارند به عبادت در آنجا.و اصل «منسك»،در لغت عرب جايى باشد كه مردم الف برد به آن جاى [١]براى عبادت تا [٢]به كارى از [٣]كارهاى خير [٤]كان او شرّا [٥]،و منه مناسك الحجّ.
عبد اللّه عبّاس گفت:«منسكا»اى عيدا،يعنى هر امّتى را عيدى كرديم.مجاهد و قتاده گفتند:جاى قربانى كه ذبايح و قرابين خود آنجا كشند. فَلاٰ يُنٰازِعُنَّكَ فِي الْأَمْرِ ،نبايد كه در باب قربان با تو منازعت كنند،و گفتهاند كه:آيت در جماعتى مشركان آمد كه رسول را و اصحاب او را گفتند:چون است كه ذبيحهاى كه شما به دست خود مىكشى مىبخورى؟و آنچه خداى مىكشد نمىخورى؟خداى تعالى گفت:ايشان را اين منازعت نرسد. وَ ادْعُ إِلىٰ رَبِّكَ ،اى محمّد تو خلقان را با دين خداى دعوت كن كه تو بر راهى راستى [٦]و بر دينى مستقيم.
وَ إِنْ جٰادَلُوكَ ،و اگر چنان كه اين كافران با تو جدل [٧]و خصومت كنند،بگو كه:خداى عالمتر است به آنچه شما مىكنى،حواله با من كن كه من جزاى ايشان به سزا دانم دادن.
اَللّٰهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ الْقِيٰامَةِ ،خداى تعالى حكم كند ميان شما در آنچه شما در آن خلاف مىكنى امروز.آنگه بدانى كه برحق كيست و بر باطل كيست،و خداى تعالى ما را ادبى نكو بازآموخت در اين آيت تا چون با كسى مجادله كنيم از منكران حق كه دانيم كه او گوش با دليل و حجّت نخواهد كردن حواله با خداى كنيم و گوييم:به قيامت پيدا شود كه حق كدام است و باطل كدام.
آنگه گفت: أَ لَمْ تَعْلَمْ ،نمىدانى كه خداى تعالى داند آنچه در آسمان و زمين است؟ إِنَّ ذٰلِكَ فِي كِتٰابٍ ،اينهمه در پيش او در نوشته و ثبت كرده است [٨]،يعنى لوح محفوظ و اين بر خداى آسان است.
وَ يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ ،[آنگه حكايت فعل ايشان كرد،گفت: وَ يَعْبُدُونَ مِنْ
[١] .همۀ نسخه بدلها:كه مردم را الف بود بدان جاى.
[٢] .همۀ نسخه بدلها:يا.
[٣] .همۀ نسخه بدلها:در.
[٤] .آط،آب،خيرا،آز،مش:او خيرا.
[٥] .آج،لب:كارهاى خير يا شرّ.
[٦] .همۀ نسخه بدلها:راست.
[٧] .همۀ نسخه بدلها:جدال.
[٨] .لب:ثبت كرده بود.