الحال باشد. فَأُولٰئِكَ لَهُمُ الدَّرَجٰاتُ الْعُلىٰ ،ايشان را درجات بلند باشد،و وزن على،فعل باشد،و او جمع عليا بود،كصغرى و صغر،و كبرى و كبر.و مراد به درجات امّا منازل و غرف باشد،و امّا قدر و منزلت به حسب استحقاق.

جَنّٰاتُ عَدْنٍ ،«جنّات»بدل درجات باشد.درجات چه باشد؟بهشتهاى مقام كه در زير درختان آن جويها روان باشد. وَ ذٰلِكَ جَزٰاءُ مَنْ تَزَكّٰى ،و آن جزا و پاداشت [١]آن بود كه،او متزكّى بود.و«تزكّى»،تكلّف زكا [٢]باشد،و تكلّف براى آن گفت كه اگر طبع بودى بر او ثواب نبودى [٣]آنچه [٤]تكليف متناول باشد آن را تحمّل مشقّت آن به تكلّف توان كردن.و بعضى مفسّران گفتند: تَزَكّٰى ،اى تطهّر من الكفر و المعاصي،خويشتن را پاكيزه دارد از كفر و معاصى.كلبى گفت:اى اعطى زكاة نفسه،زكات نفس خود بدهد،و قيل:هو قول لا اله الّا اللّه.

وَ لَقَدْ أَوْحَيْنٰا إِلىٰ مُوسىٰ أَنْ أَسْرِ بِعِبٰادِي ،ما وحى كرديم به موسى كه بندگان مرا در شب از مصر ببر،يعنى بنى اسرايل را و براى ايشان راهى خشك در دريا بزن كه در او آب‌وگل نباشد تا ايشان در او بروند. لاٰ تَخٰافُ دَرَكاً ،در آن ره نترسى [٥]از دريافت[٢١-پ]فرعون شما را. وَ لاٰ تَخْشىٰ ،و از غرق نترسى [٦]،و حمزه خواند:

لا تخف،مجزوم به جواب امر،في قوله: فَاضْرِبْ لَهُمْ طَرِيقاً .

و امّا قوله: لاٰ تَخْشىٰ خلاف نكردند [٧]در او كه به«الف»است [٨]در وجهش خلاف كردند،گفتند:بر [٩]استيناف مرفوع است،و مثله قوله: يُوَلُّوكُمُ الْأَدْبٰارَ ثُمَّ لاٰ يُنْصَرُونَ [١٠].و فرّاء گفت:روا باشد كه حمزه در«تخشى»نيّت جزم كرده باشد، و لكن«الف»در آورده باشد لرأس الآية،چنان كه شاعر گفت:

أ لم يأتيك و الانباء تنمي [١١] بما لاقت لبون بني زياد

[١] .همۀ نسخه بدلها:زكى.

[٢] .آط،آب،آز،مش:پاداش.

[٣] .اساس:بودى،به قياس با نسخۀ آط،و اتّفاق نسخه بدلها،تصحيح شد.

[٤] .آط،آج،و آنچه.

[٦] [٥] .آج،لب:نترسيد.

[٧] .مش:كردند.

[٨] .همۀ نسخه بدلها+و محلش رفع.آنگه.

[٩] .همۀ نسخه بدلها:براى.

[١٠] .سورۀ آل عمران(٣)آيۀ ١١١.

[١١] .اساس:يامى،به قياس با نسخۀ آط،و اتّفاق نسخه بدلها،تصحيح شد.