روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٢١ - ترجمه

الزّخرف،و يكى جاى در سورت نوح و هما لغتان:كالعرب و العرب،و العجم و العجم، و الحزن و الحزن،قال:

فليت فلانا كان في بطن امّه و ليت فلانا كان ولد حمار
و قال الحارث بن حلّزة:

و لقد رأيت معاشرا قد ثمَّروا مالا و ولدا
و به لغت قيس«ولد»به فتح اللّام و الواو واحد باشد [١]،ولد جمع بود. لَقَدْ جِئْتُمْ شَيْئاً إِدًّا ،عبد اللّه عبّاس گفت:منكرا.قتاده و مجاهد گفتند [٢]عظيما.ضحّاك گفت:فظيعا [٣].مقاتل گفت:قولا عظيما،نظيره قوله:... إِنَّكُمْ لَتَقُولُونَ قَوْلاً عَظِيماً [٤].و«ادّ»،در كلام عرب اعظم الدّواهى باشد،قال رؤبه-شعر:

بطح بني ادّ رءوس الاداد
اى،الدّواهي [٥]،و قال آخر:

في لهث [٦]منه و خيل ادّا
و در او سه لغت است:ادّا،و ادّا،و آدّا.

تَكٰادُ السَّمٰاوٰاتُ يَتَفَطَّرْنَ ،نافع و كسائى«يكاد»خواندند به«يا»لتقدّم الفعل، و باقى قرّاء به«تا»خواندند لتأنيث السّماوات.و عاصم و ابو عمرو خواندند:ينفطرن من الانفطار،و اين اختيار ابو عبيد است،لقوله: إِذَا السَّمٰاءُ انْفَطَرَتْ [٧]،و قوله:

اَلسَّمٰاءُ مُنْفَطِرٌ بِهِ [٨] ...،و باقى قرّاء يَتَفَطَّرْنَ خواندند از بناى تفعّل،گفت:نزديك است كه آسمانها از او شكافته شود،يعنى از عظم اين گفتار،زمين بشكافد و كوهها درفتد. هَدًّا ،اى هدما،اين قول عطاست.عبد اللّه عبّاس گفت:كسرا،مقاتل گفت:

قطعا.ابو عبيده گفت:سقوطا،و معانى متقارب است،و نصبش بر مصدر است لا من