روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٠٨ - ترجمه

اين قرآن سخنى است كه آن را اصلى نيست،چون كسى كه چيزى بيند در خواب [١]گويد در خواب،آن را اصلى و معنى نباشد.باز از او بازآمدند و گفتند: بَلِ افْتَرٰاهُ ، يعنى بل قالوا افتراه،او قالوا بل افتراه،بل او بافته [٢]است و كلام اوست.آنگه از آن بگشتند و گفتند: بَلْ هُوَ شٰاعِرٌ ،بل او شاعرى است،و اين كلام شعر اوست،و اين‌همه از سر عجز و تحيّر گفتند بى‌انديشه براى آن‌كه اقوال متناقض است براى آن‌كه اضغاث [٣]احلام را هيچ معنى نباشد و هيچ تناسب الفاظ،و اين كلامى است در درجۀ عليا از فصاحت با جزالت الفاظ [٤]و جلالت معنى.و آنچه گفتند: بَلِ افْتَرٰاهُ ، جواب آن يك‌بار و دوبار و ده بار بشنيدند: فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ ، [٥]...،و قوله:

فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَيٰاتٍ ، [٦]...،و آنچه گفتند: بَلْ هُوَ شٰاعِرٌ هم هرزه گفتند براى آن‌كه ايشان نه آن بودند كه شاعر [٧]نشناختند،كه شعر كلامى باشد موزون مقفّى،و اين را نه وزن است و نه قافيه،آنگه چون از اين‌همه فروماندند گفتند:فليأتنا به آية، بگو تا آيتى و دلالتى و معجزه‌اى بيارد [٨]،چنان كه پيغامبران پيشتر [٩]را بود.

مٰا آمَنَتْ قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنٰاهٰا ،گفت:ايمان نياوردند اهل اين شهرها كه ما ايشان را هلاك كرديم با آن‌كه آيات و معجزات با ايشان آمد،و در كلام اين محذوف [١٠]است،و تقدير آن‌كه:ما امنت قبلهم من قرية اتتها الآيات اهلكناها [١١]،و براى دلالت فحوى الخطاب بيفگند. أَ فَهُمْ يُؤْمِنُونَ ،اينان ايمان خواهند آوردن؟اگر آياتى [١٢]به اينان آيد!صورت استفهام است و معنى جحد،يعنى [١٣]نيارند با آن‌كه آيت بيايد،چنان كه آنان كه پيش اينان بودند آيات و بيّنات به ايشان آمد [١٤]نياوردند تا ما [١٥]