روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٣٦ - ترجمه

احفظه كلّ الحفظ،و معنى آن‌كه:اخفيها غاية الاخفاء،و مثله قول الشّاعر:

انام تعجبني [١]هند و اخبرها ما اكتم النّفس من حاجي [٢]و اسرارى
و حسن بصرى و سعيد جبير خواندند:اخفيها،به فتح همزه،اى اظهرها و ابرزها، يقال:خفيت الشّيء اذا اظهرته و اخفيته اذا سترته،قال امرؤ القيس:

خفا هنّ من انفاقهنّ كأنّما خفا هنّ ودق من سحاب مركّب
اى اخرجهنّ،نزديك آن است كه اظهار كنم و پديد آرم،چه رسول -عليه السّلام-را به دامن قيامت فرستادند، لِتُجْزىٰ كُلُّ نَفْسٍ بِمٰا تَسْعىٰ ،بر اين قرائت كه گفتيم«لام»تعلّق دارد به اظهار،يعنى قيامت ظاهر كنم تا جزاى هر نفس به آنچه كرده باشند بدهم،و بر قرائت عامّۀ قرّاء هم چنين باشد،جز كه در او تقديرى باشد،و معنى آن‌كه:من قيامت و وقت ظهور آن پوشيده كرده‌ام تا جزاى هر نفس بر وفق عمل او باشد،چه اگر وقتش معيّن و معلوم بودى مكلّفان به اوّل مغرى بودندى و به آخر ملجى،و اين در تكليف خلل باشد.و اصل سعى رفتن به شتاب باشد،و منه السّعى بين الصّفا و المروة،و اين جا كنايت است از كردار.

قوله: فَلاٰ يَصُدَّنَّكَ عَنْهٰا ،اين نهى است موسى را-عليه السّلام-و مراد جمله مكلّفان.و نهى،مغايبه است،يعنى نبايد تا تو را منع كنند.و صدّ،منع باشد از خير، يقال:صدّه عن الصّلاة و الحجّ،و لا يقال:صدّه عن الشّرّ،انّما يقال:صرفه و منعه.

عَنْهٰا ،اى عن السّاعة،و معنى آن‌كه:عن الاستعداد لها على حذف المضاف و اقامة المضاف اليه مقامه. مَنْ لاٰ يُؤْمِنُ بِهٰا ،آن‌كس كه ايمان ندارد به آن،يعنى نبايد كه كافران تو را بازدارند از ايمان به قيامت و بيان او كردن و اعمالى كه تو را در قيامت سود دارد،و آنان كه ايشان از پس [٣]هواى نفس شوند و تابع شهوات باشند.و هوى مقصور شهوت باشد،و ممدود جوّ باشد. فَتَرْدىٰ ،اى [٤]تهلك،كه پس هلاك شوى من الرّدى،و هو الهلاك،و محلّ او نصب است على جواب النّهى بالفاء،جز كه نصب او بر ابتدا [٥]نيست،براى آن‌كه«الف»در حرف اعراب افتاد.