فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٤٣ - مفهوم بيع در فقه اسلامى سيد كاظم حائرى
مرحوم شيخ انصارى در كتاب مكاسب بيع را چنين تعريف مىكند: «بيع انشاى تمليك عين به مال است». (١)
دليل ايشان اين است كه كلمه «بيع» نه حقيقت شرعيه دارد و نه حقيقت متشرعه، لذا براى فهم معناى آن بايد به عرف رجوع كنيم و عرف نيز همين معناى مذكور را از كلمه بيع مىفهمد، در حالى كه معناى كلمه «بيع» در لغت - همانطور كه در المصباح المنير (٢) آمده - مبادله مال به مال است و از نظر لغت، مبيع اختصاص به عين ندارد. (٣)
بهترين توجيه براى آنچه مرحوم شيخ به اهل لغت نسبت داده، سخن آقاى خويى است كه مىفرمايد:
نزد اهل لغت، متعارف است كه در تعريفهاى لغوى ـ يعنى غير از تفسير مترادف به مترادف ـ تعريف لفظى را ذكر مىكنند؛ مثلاً مىگويند: سعدانه، گياه است و يا مىگويند عود، چوب است. بنابراين، جايى براى اشكال عدم جامعيت يا عدم مانعيت اين نوع تعريفها باقى نمىماند. (٤)
ادله عدم اختصاص مبيع به عين
مرحوم شيخ انصارى مبيع را مختص به عين مىداند و حتى اين معنا را به مصطلح فقها نسبت مىدهد. سپس خود در نقض اين نسبت مىفرمايد: «بله، در عبارات بعضى از فقها، مبيع در مورد غير عين هم به كار مىرود» (٥) و اضافه مىكند:
(١)كتاب المكاسب، ج٣، ص١١، انتشارات مجمع الفكر الاسلامى.
(٢)المصباح المنير، ج١، ص٦٩.
(٣)كتاب المكاسب، ج٣، ص٧.
(٤)حسينى شاهرودى، سيد على، محاضرات في الفقه الجعفري، ج٢، ص٧.
(٥)كتاب المكاسب، ج٣، ص٧.