جالب است آقاى امامى كه مدعى است «دو گرايش عقل‌گرايى و تعبدگرايى، مهمترين نقش را در پيدايى مذاهب و نيز ظهور مكاتب و آراى درون دينى داشته‌اند» (١٣٧)، در بخش ديگرى از همان مقاله، مهمترين نقش در اين زمينه را به مطامع سقيفه پردازان مى‌دهد. وى با اشاره به اختلاف تاريخى تشيع و تسنن بر سر موضوع جانشينى پيامبر(ص)، با قاطعيت خاطرنشان مى‌سازد: «نمى‌توان انكار كرد كه مطامع شخصى و گروهى نسبت به موضوعِ بسيار فريبنده سلطنت و حاكميت بر مردم، مى‌تواند مهمترين نقش را در پيدايى اين اختلاف اساسى ايفا كند. چشم پوشى از اين واقعيت و ناديده گرفتن شواهد روشن تاريخى آن و در نتيجه، نخستين انگيزه‌هاى دو طرف نزاع [ خلفا، و اهل‌بيت عليهم‌السلام [در اين اختلاف بنيادين را تنها در تفاوت نگرش تئوريك و اجتهادى ديدن، نمونه آشكارى از تعصب جاهلانه

(١٣٦) بيت الاحزان فى ذكر احوالات سيدة نساء العالمين فاطمة الزهراء عليها السلام، حاج شيخ عباس قمى، منشورات حسينيه عمادزاده، اصفهان ١٤٠٤ق، ص ١٤٦. طبيعى است، اگر با وجود حاكميت امام معصوم (ع) بر جامعه اسلامى، و عدم سيطره معاويه‌ها و يزيدها و حجاج‌ها و منصور دوانقى‌ها و متوكل‌هاى عباسى، باز هم امت اسلام (چنانكه متأسفانه در تاريخ اسلام شاهد بوديم) دچار تفرقه و تجزيه به هفتاد و چند فرقه مى‌شد و اهل ردّه و خوارج و نواصب و مُرجئه و جبريّه و اصحاب رأى و اصحاب حديث و اشاعره و معتزله و مشبِّهه و معطِّله و صوفيّه مباحى مذهب و... در بين مسلمين سر بر مى‌آوردند، معلوم مى‌شود كه شارع اين دين، در انجام تمهيدات لازم جهت ابلاغ حقايق به جامعه و واكسينه كردن امت از انحراف و تفرّق، قصور ورزيده است، و تعالى اللّه‌ عن ذلك. مفهوم احاديثى چون حديث سفينه (مثل اهل بيتى كمثل سفينة نوح من ركبها نجى و من تخلف عنها غرق) و ثَقَلَين (انّى تاركٌ فيكم الثقلين كتاب اللّه‌ و عترتى... ما ان تمسّكتم بهما لن تضلّوا ابداً...) همين است كه شارع مقدس، ابزارها و تدابير لازم را جهت جلوگيرى امت از درغلطيدن به دام فتنه‌ها و اختلافات، در نظر گرفته و به كار بسته است.
(١٣٧) فقه اهل‌بيت عليهم‌السلام، ش ٤٦، صص ١٥٦ـ١٥٧.