فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٧٥ - قصاص در قرآن كريم روح الله ملكيان
ب) نفس اول حره و نفس دوم عبد يا امه است كه صورتهاى هفتم و هشتم از صور شانزدهگانه مذكور است .
ج) نفس اول عبد و نفس دوم امه است كه صورت دوازدهم است .
باقى صورتها كه ده صورت است، تحت اطلاق «النفس بالنفس» باقى مىماند و چون اطلاق «النفس بالنفس» در اين موارد از مقيد شدن با «الحر بالحر و ...» مصون است، لذا قاتل در اين صور كشته مىشود هر چند در شش صورت (پنجم و نهم و دهم و سيزدهم و چهاردهم و پانزدهم و شانزدهم) با مقتول در حريت و ذكوريت مساوى نيست .
از مطالب گفته شده معلوم مىشود احكامى كه در اين آيه بعد از جمله «النفس بالنفس» آمده بر اطلاق خود نسبت به مسلمانان باقى است و بنابراين، اطلاق «عين، انف، اذن و سن» در آيه، دلالت دارد بر اينكه در مجازات به ازاى اين اعضا، مساوات بين جانى و مجنى عليه در حريت و ذكوريت معتبر نيست، بلكه بر اساس اطلاق در آيه {وَالْعَيْنَ بِالْعَيْنِ وَالأَنفَ بِالأَنفِ وَالأُذُنَ بِالأُذُنِ وَالسِّنَّ بِالسِّنِّ } ،اگر جانى، حرى بزرگسال و مجنى عليه، كنيزى خردسال باشد او را به مانند جنايتش مجازات مىكنند .
جمله {وَالْجُرُوحَ قِصَاصٌ} به اين معنى است كه بر ايشان مقرر كرديم كه جراحتها قصاص است ؛ يعنى مساوى است و خداوند در اينجا متعرض جزئيات مجازات در مورد جراحات نشده است، بلكه آنچه مقرر داشته اين است كه همه جراحات با هم مساوى است و مثلاً جراحت در دست، مساوى با جراحت در هر عضو ديگر است. از طرفى خداوند در آيه ٣ و ٤ سوره مائده به دنبال جمله «والحرمات قصاص؛ حرمتها مساوى است» فرموده است: {فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ} ؛ پس هر كس بر شما اعتدايى كرد بر او به مانند اعتدايش اعتدا كنيد»، براى ما روشن ساخته كه در امور مساوى با يكديگر،