فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٦٧ - ادعاى علم و جهل در دعواى غبن عبدالله خدابخشى

گفتار سوم: عدم علم (جهل) به قيمت عرفى و تشخيص مدعى و منكر

بر خلاف شرط سابق كه اختلافى بين فقها در مورد بار اثبات آن وجود ندارد، در خصوص اثبات جهل يا علم مغبون، اختلاف بسيار وجود دارد و چند دستگى فقهى مشهود است. اين بحث جايى متمركز است كه غابن، اظهار مغبون را نپذيرد يا مغبون، تلاشى براى اثبات جهل و ارائه بيّنه نداشته باشد زيرا ممكن است مغبون بيّنه داشته باشد؛ و جهل خود را مدلل كند. با طرح مباحثى به بررسى نظريات فقهى در اين فرض مى‌پردازيم:

مبحث اول- مغبون در مقام مدعى عليه و غابن در مقام مدعى

از نظر عده‌اى از فقها، مغبون مكلف به تحمّل بار اثبات در خصوص جهل به قيمت نيست. اين گروه دلايل متعددى را نيز براى نظر خود بيان مى‌كرده‌اند:

١- اصل عدم اطلاع: بر اساس ضابطه‌اى كه براى تشخيص مدعى و مدعى‌عليه بيان شده است، مغبون، اظهارى دارد كه موافق اصل عدم اطلاع است در حالى كه