فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥٨ - قصاص در قرآن كريم روح الله ملكيان
نشده است و گرنه جمله «الانثى بالانثى» معارض با دو جمله سابق خواهد بود . پس مقابله بين اين سه جمله مشخص مىكند كه مراد از «حر»، آزاد مذكر و مراد از «عبد»، برده مذكر و مراد از «انثى»، مؤنث از اين دو گروه است .
در تفاسير چندى به مالك نسبت داده شده كه گفته است مراد جنس حر و جنس عبد است كه مذكر و مؤنث در آن مساويند و كلمه «انثى» از باب تأكيد و اهتمام براى از بين بردن سنن جاهليت آورده شده است . اين سخن ـ بر فرض صحت انتساب آن به مالك ـ ناصواب است؛ زيرا اولاً، جنس حر فقط شامل مذكرهاى آزاد و جنس عبد فقط شامل مذكرهاى برده است و شامل غير مذكرهاى اين دو گروه نمىشوند. ثانياً، اگر جنس حر و جنس عبد شامل غيرمذكرهاى اين دو گروه بشود، با جمله «الانثى بالانثى» تعارض خواهد داشت. ثالثاً، بر فرض عدم تعارض ، هر سخنى ظهور در تأسيسبودن دارد و اصالت ظهور مانع از اين است كه سخن را بر تأكيدى بودن حمل كنيم كه نيازمند قرينهاى براى دستبرداشتن از ظهور يك كلام است . رابعاً، {الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالأُنثَى بِالأُنثَى} حكمى عام براى همه مسلمانان است و بايد شامل همه آنها ـ حر و حره و عبد و امه ـ بشود و لذا براى افاده تعميم در اين حكم، دو ضد ـ كه سومى ندارد حر و عبد ـ ذكر شده، سپس «انثى» آمده است، ولى ضد آن ذكر نشده پس بايد ضد آن ـ مذكر ـ از ما قبلش اراده شده باشد. بنابراين، مراد از «الأُنثَى بِالأُنثَى» اين است كه مؤنث اين دو گروه به ازاى مؤنث آن است.
نظر مذكور، موافق سخن مالك در الموطاً است :
«بهترين سخنى كه درباره اين آيه شنيدهام اين است كه {الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ} درباره مذكرها است و {الأُنثَى بِالأُنثَى} در اين باره است كه قصاص همانطور كه بين مذكرها هست، بين مؤنثها هم هست و حره در ازاى حره كشته مىشود همانطور كه حر در ازاى حر كشته مىشود. امه نيز در ازاى