از طرق استنباط علت يا ملاك حكم در ميان دانشوران اهل سنت كه كاربرد فراوانى در فرايند قياس دارد، روش سبر و تقسيم است. در دانش منطق، اين شيوه را در صورتى كه با تقسيم همراه باشد، قياس شرطى منفصل و در غير اين صورت، قياس شرطى متصل ناميده‌اند. با توجه به اهميت اين روش در استنباط علت، بحث و بررسى دقيق اين مسلك ضرورى است .

١ ـ ٦ . سبر و تقسيم در لغت

سبر در لغت عرب، معانى گوناگونى دارد، مانند آزمايش ، اصل ، رنگ، كه در معناى اول كاربرد بيشترى دارد؛ چنان كه گفته‌اند : «سبرت الجرح سبراً، يعنى زخم را به خوبى آزمايش كردم» (١٤٥). تقسيم در لغت به معناى توزيع، جدا ساختن و بخش كردن آمده است. (١٤٦)

٢ ـ ٦ . سبر و تقسيم در اصطلاح اصول

انديشه وران اصولى، سبر را به معناى اختبار و آزمايش هر يك از اوصاف همراه حكم و تقسيم را حصر اوصافى كه ممكن است علت حكم باشند، دانسته‌اند. (١٤٧) بنابراين، منظور از سبر، بررسى دقيق هريك از اوصاف براى تعيين علت واقعى و مراد از تقسيم، حصر و گردآورى اوصاف قابل تعليل در اصل و سپس جدا سازى اين اوصاف از يكديگر است .

(١٤٥) ابن منظور، جمال الدين، لسان العرب، ج ٣، ص ١٩٢ .
(١٤٦) همان، ج ٥، ص ٣٦٢٨.
(١٤٧) غزالى، ابوحامد محمد، المستصفى، ج ٢، ص ٢٩٦ و الزركشى، بدرالدين محمد، البحر المحيط، ج ٥، ص ٢٢٣ و الرازى، فخرالدين محمد، المحصول، ج ٢، ص ٣٠٢.