٢ ـ ١ - نص ظاهر: عبارت است از نصى كه دلالت بر عليت مى‌كند و احتمال معناى ديگر نيز وجود دارد، ولى آن احتمال ضعيف است. نص ظاهر در زبان عربى، به واسطه بعضى از حروف و اسماء مشخص مى‌شود كه مهم‌ترين آنها عبارتند از:«انّ، أنّ لعل، أن، باء سببيت، لام تعليل، إذا، حتى» در صورتى كه ظن غالب و راجح پيدا شود. در مورد حجيت نص ظاهر در بيان علت ميان اصوليان شيعه و اهل سنت اختلافى ديده نمى‌شود؛ زيرا نص ظاهر از صغريات حجيت ظواهر است كه در دانش اصول به اثبات رسيده است. (١٢٠)

٢ . دلالت اقتضا

اصوليان در تعريف دلالت اقتضا گفته‌اند: هر گاه در يك جمله خبرى، صدق و راستى گفتار يا در يك جمله انشايى صحت و درستى آن، مقتضى و مستلزم تقدير گرفتن كلمه‌اى باشد، آن را دلالت اقتضا گويند. (١٢١) منظور از آن در مسالك علت، اين است كه هرگاه علت در كلام، محذوف باشد و شرايط و قرائن بر آن دلالت داشته باشد، حكم از مورد نص به موارد ديگرى كه داراى آن علت باشد، قابل تعدّى و سرايت است.

در ارزش و اعتبار شرعى دلالت اقتضا ميان دانشمندان اهل سنت و شيعه اختلافى نيست و هرگاه علت از اين طريق به دست آيد، مى‌تواند به موارد ديگر تعميم يابد. (١٢٢)

(١٢٠) الحكيم، محمد تقى، الاصول العامة للفقه المقارن، ص ٣٣١ و القمى، ميرزا ابوالقاسم، قوانين الاصول، ج ٢، ص ٨.
(١٢١) القمى، ميرزا ابوالقاسم، قوانين الاصول، ج٢، ص ٨ .
(١٢٢) همان، ص٩ .