است». (١٣٨) چنانكه در اين كلام وى نيز به تأثير بدعت‌هاى خلفا در پيدايش برخى از افكار كلامى علماى بزرگ اهل سنت اذعان شده است: «تأثير شگرف اين گونه آراى [يعنى آراء بدعت‌آميز خلفاى اوليه بويژه خليفه ثانى [در تاريخ فقاهت اهل سنت، كه برخاسته از كيش شخصيت خلفاى نخستين و بخصوص عمر در ميان پيروان اين فرقه است ـ از يكسو، و از سوى ديگر تعارض آشكار آراى آنان با آنچه ساير اصحاب و مسلمانان از قرآن كريم و سيره نبوى (ص) دريافته بودند، دانشمندان اهل سنت را واداشته است كه در صدد توجيه علمى اين آرا برآيند. قوشجى (م ٨٧٩) متكلم بزرگ اشعرى، برخى از موارد را از مصاديق تفاوت آراء دو مجتهد يعنى عمر و رسول خدا (ص) بر مى‌شمارد و بدين سان زمينه شكل‌گيرى اين فكر در ميان بسيارى از متكلمان و فقيهان اهل سنت فراهم مى‌آيد كه اظهار نظرهاى پيامبر (ص) پيرامون دين و شريعت، در مواردى كه نصّى از جانب خداوند نرسيده، برخاسته از اجتهاد شخصى اوست و بروز اشتباه و خطا در اجتهادات پيامبر (ص) نيز ممكن است!». (١٣٩)

٤ـ٢ـ٤. برخوردها و اظهارات تناقض‌آميز

ايراد ديگر بر آقاى امامى، تبعيض بى‌دليلى است كه در برخورد با عملكرد خلفا قبل و بعد از رحلت پيامبر (ص) نشان مى‌دهد. ايشان، «مخالفت صريح برخى از اصحاب» پيامبر نظير خليفه ثانى با دستورهاى پيامبر در زمان حيات آن حضرت(ص) را ـ كه به قول خود وى: «به بهانه برخى استدلال‌ها و مصلحت انديشى‌ها» انجام گرفته و «شايد به نظر برخى بتوان آنها را در زمره رويكرد عقل‌گرايى ذكر كرد» ـ «با توجه به اينكه در مخالفت با فرمان شخص پيامبر (ص)

(١٣٨) فقه اهل‌بيت(ع)، ش ٤٦، ص ١٦٥. در پاورقى نيز به مواردى نظير مخالفت جسورانه خليفه ثانى با پيامبر در بستر بيمارى و ممانعت وى از نوشته شدن وصيت نبوى(ص) اشاره مى‌كند (همان، پاورقى ٧ و ٨ ).
(١٣٩) فقه اهل‌بيت عليهم‌السلام، ش ٤٦، ص ١٨٢.