در اين دو حديث شريف ، به دو صفت از صفات خداوند ، اشاره شده است : يكى قدرت خداوند و ديگرى نزديكى خداوند ، كه نشان از آگاهى و اطّلاع خداوند از رفتار بشر دارد . آن گاه ، قدرت ، عامل ترسْ دانسته شده و نزديك بودن و اطّلاع خداوند ، عامل حيا و شرم . بنا بر اين ، عامل برانگيختن ترس ،

[١] ر . ك : بخش اوّل ، فصل سوم : ناظرها و انواع نظارت .[٢] «ولا استحيينا منك و أنت ترانا» . (بحار الأنوار ، ج ٩٤ ، ص ١٢٥)[٣] «إنكم بعين اللّه ... عاودوا الكرّ واستحيوا من الفر ؛ شما در ديد خدا هستيد ... دوباره حمله كنيد و از فرار كردن ، شرم كنيد» . (مستدرك الوسائل ، ج ١١ ، ص ٨٤)[٤] بحار الأنوار ، ج ٧٨ ، ص ٢٢٨ . متن كامل حديث ، چنين است : «علمت أن عملى لا يعمله غيرى فاجتهدت ، وعلمت ان اللّه عز و جل مطلع عليّ فاستحييت ، وعلمت أنّ رزقى لا يأكله غيرى فاطمأننت وعلمت أن آخر أمرى الموت ، فاستعددت ؛ دانستم كه كار مرا كسى جز من انجام نمى دهد . پس به شدت تلاش كردم . و دانستم كه خداوند عزوجل بر من مطلع است . پس شرم كردم . و دانستم كه روزى مرا كسى جز من نمى خورد . پس آرامش يافتم . و دانستم كه پايان كار من مرگ است . پس آماده شدم» .[٥] كشف الغمّه ، ج ٢ ، ص ٣٢٠ ؛ بحار الأنوار ، ج ٧١ ، ص ٣٣٦ .[٦] نزهة الناظر وتنبيه الخاطر ، ص ١١٠ ؛ بحار الأنوار ، ج ١٠٩ ، ص ١٥٣ .