شيوه فرماندهى پيامبر(ص) - خطاب الموصلي، محمود بن شيت - الصفحة ٢٥٢
اسلامى براى نخستين بار از سوى سرسختترين دشمنان خود در سرزمين حجاز به رسميت شناخته شد.
قريش كه پيش از آن به مسلمانان به عنوان گروهى ياغى مى نگريستند، اينك ارزش و منزلت و توانايى و شوكتشان را، رقيب خود مىشمردند.
ب- گشوده شدن راه رسول خدا (ص) براى همپيمانى با قبايل- اين در حالى بود كه پيش از آن، به دليل قدرت قريش و وجود كعبه در مكه، به انجام چنين كارى اطمينان نداشتند. به اين ترتيب جبهه مسلمانان نيرو گرفت. شمار همپيمانهاى آنان بسيار گرديد و نيروى كوبنده آنها افزايش يافت.
ج- فاصله افتادن ميان قريش و همپيمانهاى سنتى آنان- يعنى يهوديانى كه پيوسته قبايل را به جنگ با پيامبر (ص) تشويق مىكردند.
د- برقرارى آرامش و فراهم شدن فرصت براى تبليغ و گسترش اسلام.
ه- موفقيت مسلمانان در دستيابى به بىطرفى مسلحانه-؛ مسلمانان مدينه بىطرف بودند و تنها آن دسته كه از مكه گريخته بودند در جنگ به سر مىبردند.
و- بر انگيخته شدن افكار عمومى عليه قريش- به خاطر جلوگيرى مسلمانان از زيارت و بزرگداشت خانه خدا. اين رفتار، توجه بسيارى از مردم، شمار زيادى از قريش و بسيارى از همسايگان آنها را به مسلمانان جلب كرد، و راه فتح مكه را براى آنان هموار ساخت.
٢- اين دستاوردها جزو اهداف بلند مدت رسول خدا (ص) به شمار مىرفت ولى مسلمانان در آن هنگام توان درك آن را نداشتند. اما اندكى پس از آمدن به مدينه و استقرار در آن شهر، پيامدهاى آن آشكار شد. در اين هنگام ابوبكر از ضمير مسلمانان پرده برداشت و گفت: «هيچ پيروزىاى مانند صلح حديبيه براى اسلام كسب نشده است.!» آنگاه آيه شريفه «انَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبيناً» «١» درباره اين پيروزى نازل گشت.
در اين هنگام مسلمانان به آيندهنگرى پيامبر (ص) پى بردند و نشانههاى پيروزى موعود را به چشم ديدند.