مقامع الفضل - البهباني، الشيخ محمد علي - الصفحة ٧٤ - جواب
و هر يك از حويزه و اشرفى «دوبتى» [١]؛ مطابق مثقال شرعى است، پس يك درهم مقابل چهارده «غاز بيكى» [٢] حويزه است، هرگاه حويزه را بيست غاز بيكى فرض كنند [٣].
و از عباسى اين زمان [٤] كه برابر يك مثقال صرّاف است، بيست و يك غاز بيكى مىشود بر تقديرى كه عبّاسى چهل غاز بيكى باشد [٥].
خلاصه: هر ده درهم هفت مثقال شرعى است و پنج مثقال و ربع مثقال صرّاف است.
و تبريزى مشهور؛ سنگ هشت عباسى پول سياه است، كه عبارت است از: ششصد و چهل مثقال صرّاف [٦].
بناء على ذلك [٧]- موافق مشهور و أظهر- هر رطل شصت و هشت مثقال و ربع مثقال صرّاف است [٨] و از نيم چهار يك
[١] «دو بتى» منسوب به «دوبت» است، در اصطلاح مسكوكات ظاهرا سكۀ داراى دو نقش در طرفين، و يا داراى دو تصوير در دو جانب را دو بت مىگويند (لغتنامه دهخدا: ٢٤/ ٣١٤).
[٢] واحدى براى مسكوك در عهد صفويه و آن را «پول» هم مىگفتند و از مس سكه زده مىشد، ده غاز بيكى معادل يك شاهى بوده است، و در عهد قاجار «غاز» ناميده مىشد (فرهنگ معين:
٢/ ٢٣٧٦).
[٣] بنابراين يك درهم، ٧٠/ ٠ حويزه است- مانند مثقال شرعى- و غاز بيكى يك چهاردهم درهم است.
[٤] واحد پول كه در زمان شاه عباس بزرگ ايجاد شد و وزن رسمى آن معادل يك مثقال يا ٦٤/ ٤ گرم بود، و يك تومان آن زمان معادل ٥٠ عباسى بود. (فرهنگ معين: ٢٢٧٣٢).
[٥] اختلاف وزن عباسىها به اين جهت بوده كه عباسىهاى مختلف وجود داشته است، دكتر معين مىنويسد: عباسى نقره در اغلب شهرهاى بزرگ ايران ضرب مىشد، ولى وزن آنها مساوى نبوده.
(فرهنگ معين: ٢/ ٢٢٧٣)
[٦] منتهى المطلب: ١/ ٤٩٧.
[٧] ه: هذا.
[٨] يعنى: ٢٥/ ٦٨ مثقال، شرح لمعه: ١/ ٣٣ كه هر رطل را برابر با ١٣٠ درهم شرعى مىداند، كه