ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٨٥ - ٣ - توضيحى در بارهء علم خداوندى كه با كلمهء ماضى يا مستقبل در قرآن ذكر شده است

مى كند تا بداند كه آنان مى توانند از اين آزمايشها در آيند يا نه مانند : ( وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ الله الَّذِينَ صَدَقُوا وَلَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبِينَ ) [١] ( و ما كسانى را كه پيش از آنان بودند آزمايش كرديم تا خدا بداند كسانى را كه صدق مى ورزند و بداند كسانى را كه در ادعاى خود كاذبند ) .
با نظر به دو مسئلهء فوق حل اين مشكل چنين است كه : خداوند با آزمايشهائى كه در بارهء انسانها انجام مى دهد ، با بروز نتايج آن آزمايشها ، معلوم خداوندى جنبهء عينى بخود مى گيرد ، يعنى مثلا با آزمايش حضرت ابراهيم خليل ( ع ) معلوم خداوندى كه موفقيت آن حضرت بود ، در روى صفحهء هستى تحقق پيدا مى كند . خداوند همهء جريان اقدام ابراهيم ( ع ) را در بارهء ذبح پسرش اسماعيل مى دانست ، اقدام عملى آن حضرت به دستور خداوندى ، نمود عينى آن اقدام را كه معلوم خداوندى است ، تحقق بخشيده است ، نه اين كه خداوند اقدام آن حضرت را نمى دانست و سپس آن را دانست . و بالعكس ، پس از دستور خداوندى ، اقدام اشخاص پليد و ارتكاب آنان به بديها و خلاف دستور خداوندى چنان نيست كه خداوند علم تازه اى به كار آنان پيدا مى كند ، بلكه معلوم الهى جنبهء عينى و تحققى در روى صفحهء هستى به خود مى گيرد . چهار آيه از قرآن مجيد مى تواند اشاره اى بهمين معنى بوده باشد : آيهء يكم - ( وَلِيُمَحِّصَ الله الَّذِينَ آمَنُوا وَيَمْحَقَ الْكافِرِينَ ) [٢] [ آن تلاش - هاى جهاد را كه خدا براى شما دستور داده است ] ( . . . و تا تصفيه كند كسانى را كه ايمان آورده‌اند و نابود كند كافران را ) .
آيهء دوم - ( ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعاساً يَغْشى طائِفَةً مِنْكُمْ ) [٣] ( و تا خداوند آزمايش كند آنچه را كه درون سينه‌هاى شما است و تصفيه كند آنچه را كه در دلهاى شما است ) .

[١] العنكبوت آيه ٣ .
[٢] آل عمران آيه ١٤١ .
[٣] آل عمران آيه ١٥٤ .