ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٩٢ - نوع دوم - تعهد انسانى - الهى است

دو انگيزه دارد : انگيزهء يكم - همان ضرورت امن و اطمينان در زندگى اجتماعى است كه خداوند متعال مانند يك قانون طبيعى در جوامع حكمفرما ساخته است .
نتيجهء احترام و وفاء به تعهدها با اين انگيزه فقط امكان پذير بودن حيات جمعى انسانها است كه ما آنرا در تعين دوم قرار داديم . انگيزهء دوم - يك عامل الهى است كه احترام و ايفاى تعهد را اطاعت خداوندى و تخلف از آنرا معصيت و جرئت بآن مقام ربوبى معرفى مى نمايد . تفاوت ميان اين دو انگيزه كاملا روشن است ، زيرا احترام و ايفاى تعهد بر مبناى انگيزهء يكم معلول جبر زندگى اجتماعى است كه داخل در منطقهء ارزشهاى والا نيست ، چنانكه خوردن غذا و آشاميدن آب براى گرسنه و تشنه ربطى بمنطقهء ارزشهاى والا ندارد . ولى احترام و ايفاى تعهد بر مبناى انگيزهء دوم كه جنبهء الهى دارد ، در منطقهء عاليترين ارزشهاى انسانى قرار دارد و همهء خواص و لوازم عالى عمل به تعهد در اين انگيزهء دوم است كه ما آنرا تعين سوم ناميده‌ايم [١] .
٦ - در هيچ تعهدى نبايد كلمات و رموزى بكار برود كه قابل تحريف و تأويل بر خلاف مقصود اصلى و نخستين باشد كه تعهد بر مبناى آن بوجود آمده است .
٧ - هيچ زحمت و مشقتى نبايد موجب آن شود كه تعهد بناحق نقض شود .

[١] سه جمله در عبارات امير المؤمنين اعتبار و ارزش الهى احترام و ايفاى تعهد را گوشزد مى نمايد : يك : فإنّه لا يجترىء على اللَّه الَّا جاهل شقىّ ( هيچ كس جز نادان شقى بخدا جرئت نمى كند ) . دو : و لا يدعونّك ضيق امر لزمك فيه عهد اللَّه الى طلب انفساخه بغير الحقّ ( هيچ تنگناى و مشقتى ترا وادار نكند كه عهد الهى را بناحق فسخ و نقض نمائى . سه : و ان تحيط بك من اللَّه فيه طلبة ( مبادا با نقض عهد عواقب وخيمى از طرف خدا بر تو احاطه كند .