ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٨٢ - تعهد و سه مرحله تعين انسانى

تعين اصالت من بوده و اگر جز اين چيز ديگرى مطرح شود طفيلى و يا وسيله اى براى تورم من خواهد بود .
تعين سوم ، از نقطهء تعديل عالى « من » و « جز من » شروع مى شود . در اينجا مقصود از من همان فرد انسان طبيعى است كه در منطقهء تكامل يافته ترين حيوان براى ادامه و تقويت خود طبيعىاش تلاش مى كند و بس . و مقصود از جز من شامل همهء واقعيات جز خود همان فرد ميباشد . انسانهاى ديگر جز من است ، درياها ، كوهها ، حيوانات ، نباتات ، كرهء زمين ، منظومهء شمسى ، كهكشانها و كازارها و به طور كلَّى جهان هستى جز من است . كمالهاى نسبى ، كمال مطلق ، حتى خدا ، مشمول مفهوم بسيار وسيع جز من است البته شمول دائرهء جز من بر خدا بطور مطلق نيست و اين بحثى جداگانه دارد .
گفتيم از آن هنگام كه تعديل عالى ميان من و جز من شروع مى شود ، تعين سوم آغاز مى گردد . اين تعديل به معناى هماهنگ ساختن طبيعى دو حقيقت مزبور نيست ، يعنى به اين معنا نيست كه انسان مطابق خواستهء خود ، من خود را با طبيعت و جو اجتماعات هماهنگ بسازد و همچنين مطابق خواستهء من با كمال و ايده آل و خدا كه براى خود مطرح كرده است تعديل و هماهنگ شود زيرا چنين تعديل و هماهنگى در تعين دوم هم نه تنها امكانپذير بود ، بلكه كاملا وجود داشت . در اين مرحله كه تعين سوم ناميده مى شود ، بدانجهت كه كمال و ايده آل اعلاى هستى ملاك تعديل قرار مى گيرد ، لذا خود من طبيعى با خواص و لوازمش « او » و جز من مى شود كه احتياج به تعديل با من رو به كمال دارد . وقتى كه من طبيعى را در اين تعيين روياروى خود بر مى نهد ، از ديدن چهرهء زشتش متنفر مى شود و مى خواهد از حيطهء اين من پست فرار كند :
< شعر > مانندهء ستوران در وقت آب خوردن چون عكس خويش ديديم از خويشتن رميديم < / شعر > اين تعديل مقدس كه انسان را تا حد نصاب كمال رهنمون خواهد گشت ،