ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٨٠ - تعهد و سه مرحله تعين انسانى

وجود دارد و تا كنون هيچ دانشمند و فيلسوف و متفكرى و هيچ آزمايشگاه دقيقى نتوانسته است من انسانى ما را با تحقق معين بازتابى سراغ بدهد و بگويد : اينست من آدمى و اينست تعين و نمود درونى آن . اگر كسى اين جرأت را به خود بدهد و بگويد : مادامى كه من را با موجوديت عينى در درون آدمى احساس نكنم وجودش را نخواهم پذيرفت ، چنين شخصى از نظر روانشناسان و روانپزشكان و روانكاوان و ساير علماى علم النفس از مكتب نيهيليست پيروى مى نمايد و بس . با اين كه من انسانى به طور عموم نه نمودى دارد و نه تعينى كه در ساير نمودها در جهان فيزيكى عينى و قلمرو درونى ديده مى شود با اين حال علوم متعدد و متنوعى بنياد بررسىهايش را همان من انسانى قرار مى دهد .
تعهد و سه مرحله تعين انسانى ساختمان موجوديت آدمى در هر لحظه اى از زمان و موقعيتى كه فعليت او را نشان مى دهد از سه تعين اساسى تشكيل مى گردد ( براى آسانى تفاهم مى توان به جاى تعين از يكى از دو كلمهء ركن و عنصر نيز استفاده نمود ) .
تعين يا ركن و عنصر غير ارادى و اختيارى ، مانند امور طبيعى به طور عموم و عوامل جغرافيائى و وراثت و قوانين اجتماعى كه در تحقيق و فعاليت آنها براى بوجود آمدن مجموعهء فعلى انسانى ، اراده و اختيارى نداشته است .
بلكه حتى گاهى نه آگاهى از ماهيت آن امور و عوامل وجود دارد و نه از چگونگى روابط و تفاعلات آنها . انسان از اين لحاظ مجموعهء رويدادهائى از علل و معلولاتى است كه در امتداد زندگانيش بدون احتياج به آگاهى و اختيار او در جريان بوده است .
تعين دوم - كار و كوششها و توجيهاتى است كه انسان در روى همان مواد و امور طبيعى به مقدار توانائى خود انجام داده و او را به صورت