ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٥١ - قضيهء دوم - اختلاف و پراكندگى آراء سپاهيان امير المؤمنين

در اين رويداد وقيح اظهار نظر كنند . از پيروان تفكرات ماكياولى هم خواهش كنيد كه آنان نيز تشريف بياورند و نتيجهء تفكراتشان را در ريختن آبروى اصول انسانى تماشا كنند . و همهء آنانكه مى گويند : بشر در مسير تكامل عقلانى به مرحلهء اشرف موجودات و سر فصل تكامل رسيده است ، قدم رنجه فرموده بيايند و اين حادثه را از نزديك ببينند كه « عمرو بن عاص » در اين دنيا براى على بن ابي طالب ( ع ) سرنوشت تعيين ميكند ، يا مى فرمايد چه كسى براى چه كسى سرنوشت تعيين مى نمايد خفاش براى آفتاب جهل مطلق براى علم محض غوطه ور در شهوات براى منزه ترين شخص از شهوات ، ظلمت مطلق براى نور محض عاشق مقام و رياست براى متنفر از مقام و رياست مگر براى احقاق حق و ابطال باطل از خود بيگانه براى آشناترين شخص با خود بيگانه از خدا براى عاشق شيفته و بيقرار خدا بىاعتنا به همهء اصول عالى انسانى براى خاضعترين انسانها در مقابل اصول عالى انسانى اين حادثهء وقيح و كشندهء انسانها در اين تاريخ روى داده است و عده اى از همين مردم هم آنرا تأييد نموده و آتشش را بر افروخته تر كرده و عده اى ديگر هم به تماشاى آن پرداخته‌اند اى بشر ، تو خيلى جانور پست و محقرى ، به پستى و حقارت تأييد كنندگان چنان حادثهء عقل كش و وجدانسوز . اى بشر ، تو خيلى بزرگ و با عظمتى ، به بزرگى و عظمت آن كمال يافتگانى كه در برابر آن حادثهء وقيح جانهاى خود را از دست دادند و يا سوختند و تحمل كردند و نتوانستند از حق روشن و قاطع دفاع كنند .
اينست تاريخ سرگذشت انسانها و ضد انسانها ، با مشاهدهء چنين سرگذشت شرمآور باز بنشينيد و بگوئيد : انسان موجوديست حقطلب و حقپرست و احتياج به تعليم و تربيت ندارد او راه خود را بخوبى انتخاب مى كند فقط كارى كه بايد انجام داد ، اينست كه بايد شمشير را از بالاى سر او بر داشت آرى ، صحيح مى گوئيد دليلش هم وجود معاويه‌ها و عمرو بن عاصها و اشعثها هستند كه در امتداد تاريخ مشغول متلاشى كردن جسم و جان آدميان مى باشند .