ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٤٧ - موضوع مشورت در اسلام چيست

موضوع مشورت در اسلام چيست از مباحث گذشته روشن شد كه مشورت عبارتست از اجتماع عده اى از مردم آگاه و مطلع از موضوع و كاملا مورد وثوق براى بدست آوردن حقيقت در بارهء آن موضوع كه براى مشورت مطرح گشته است . البته روشن است كه اگر امر دائر باشد ميان اين كه عضو مشورت باداشتن آگاهى و اطلاع كامل از موضوع داراى عدالت باشد ، يا وثوق ، البته صفت عدالت مقدم است ، زيرا با وصف عدالت اطمينان به واقعيتى كه بوسيلهء شخصى عادل ابراز مى گردد ، بيشتر و عاليتر مى باشد . اما موضوع مشورت ، يعنى امورى كه در اسلام قابل بر نهادن براى مشورت و استخراج آراء است ، همهء موضوعات و شئون حياتى انسانها و زمينهء صدور احكام مستند به عناوين ثانوى است .
براى توضيح اين مسئله مى گوئيم : همهء امور نظرى در حيات فردى و اجتماعى مسلمين بر دو نوع تقسيم مى گردند : نوع يكم - حكم . نوع دوم - موضوع .
نوع يكم - حكم است كه شامل احكام اوليه و ثانويه مى باشد .
احكام اوليه شامل همهء تكاليف و وظايف اسلامى است كه با كوشش و اجتهاد فقهاء از منابع اربعهء ( كتاب و سنت و اجماع و عقل ) استخراج و استنباط شده و در اختيار مسلمانان گذاشته مى شود . اما احكام اوليه مربوط به همهء افعال و اعمال مكلفين است كه چون بهيچ وجه قابل تغيير و دگرگونى نمى باشند ، لذا بهيچ وجه براى مشورت و اظهار نظر مطرح نمى شوند ، مانند واجبات و محرمات و مستحبات و مكروهات و مباحات كه احكام پنگانه ناميده ميشوند و هيچ يك از اعمال مكلفين خارج از اين احكام نيست . مانند نماز و روزه و حج و زكات و خمس و جهاد و دفاع و احكام اوليهء مربوط به معاملات و حدود و ديات و احكام اوليهء مربوط به آئين دادرسى و شهادت و غير ذلك و تعريف كلى اين نوع احكام عبارت است از حكمى كه بوسيلهء قرآن و سنت پيامبر اكرم و اجماع با شرايطى كه دارد و عقل براى مصالح و مفاسد