ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٩٦ - گروه دوم از آيات - كه لزوم وفاء به عهد الهى را دستور مى دهد

را به امام تقديم ميكند . آن حضرت مى فرمايد اين سود خيلى زياد است ، قصه از چه قرار بوده است فرستادهء امام عرض كرد : ما پيش از ورود به مصر با نظر به كمبود جنسى كه برده بوديم ، با يكديگر تعهد بستيم كه به اين سود كلان معامله كنيم . امام از اين كار پليد سخت ناراحت شد و فرمود : شگفتا ، مى نشينيد و به ضرر مسلمانان تعهد مى بنديد . سپس مقدارى سود عادلانه از آن پول را برداشت و فرمود : بيش از اين حق من نيست . [ مضمون تقريبى روايت را نقل كرديم ] .
گروه دوم از آيات - كه لزوم وفاء به عهد الهى را دستور مى دهد ، شامل تعهدهائى است كه مردم در ميان خود مى بندند كه آيات گروه اول با تأكيد و صراحت لزوم ايفاى آنها را گوشزد مى نمايد ، چنانكه شامل تعهدهاى فطرى و عقلى و وجدانى در بارهء اطاعت به دستورات و تكاليف الهى نيز مى گردد .
آيهء ٦٠ از سورهء يس ، همين تعهد را گوشزد ميكند : ( أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَنِي آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ إِنَّه لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ . وَأَنِ اعْبُدُونِي هذا صِراطٌ مُسْتَقِيمٌ ) ( اى فرزندان آدم ، آيا من با شما تعهد نبستم كه شيطان را نپرستيد ، زيرا او دشمن آشكار شما است و بمن عبادت كنيد ، اينست صراط مستقيم ) اين تعميم با نظر به مباحثى كه در تفسير و توضيح جملات امير المؤمنين ( ع ) در فرمان مالك اشتر متذكر گشتيم ، صحيح بنظر مى رسد ، زيرا چنانكه در تعهد انسانى - الهى اثبات كرديم : تعهد دو جنبهء خلقى و خالقى دارد : جنبهء خلقى آن همان پيمانهاى متداول در جوامع انسانى است كه ضرورت و جبر حيات اجتماعى ايفاى آنها را حتمى مى سازد . جنبهء خالقى آن عبارتست از به گرو گذاشتن شخصيت انسانى كه رو به ماوراى طبيعت دارد نكتهء مهمى كه تذكر به آن لزوم دارد ، اينست كه تاكنون در جنبهء خلقى تعهدها كه بر مبناى جبر حيات اجتماعى انسانها در جريان بوده است ،