ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢١١ - كدامين هدف كدامين وسيله را توجيه ميكند

كرده است . آرى او ماكياولى است . براى توضيح تطبيق نابخردانهء ماكياولى در بارهء قانون مزبور مبحث زيرا مطرح مى كنيم :
كدامين هدف كدامين وسيله را توجيه ميكند براى توضيح اين مسئله و پاسخ آن ، مجبوريم معناى هدف و وسيله را و لو بطور اختصار بدانيم : هدف - عبارتست از آن مطلوب كه به نوعى از انواع ضرورتها و مفيديتها در زندگى آدمى دخالت داشته باشد و اين مطلوب چنان در دسترس نباشد كه انسان به مجرد اراده ، آنرا به دست آورد : خاصيت ديگر هدف اينست كه بجهت مطلوبيتى كه دارد ، نخست اراده و اشتياق و تصميم را در انسان به وجود مى آورد ، سپس آدمى را براى بدست آوردن وسائلى كه وصول به آنرا امكانپذير مى سازد ، تحريك مى نمايد .
وسيله - عبارت است از هر چيزى كه وصول به هدف را ممكن و ناتوانى - هاى انسان را از رسيدن به آن مرتفع مى سازد .
تبصره ١ - بدانجهت كه مطلوبيت اشياء با نظر به موضعگيرىها و موقعيتهاى گوناگون بسيار مختلف است ، لذا هدف بودن اشياء يك امر كاملا نسبى ميباشد .
٢ - هيچ واقعيتى در جهان عينى و درون ذاتى وجود ندارد كه با علامت خاص هدف بودن يا وسيله بودن مشخص گردد . اين تقسيم پذيرى بر مبناى مطلوبيت و تأثير اشياء در وصول به آن مطلوب استوار است ، لذا اين انسان است كه با نظر به دانسته‌ها و خواسته هايش ، چيزى را هدف و چيز ديگرى را وسيله قرار مى دهد ، چنانكه ممكن است واقعيتى كه امروز براى يك انسان هدف جلوه كرده است ، مانند دانستن محض ، فردا براى او وسيله اى براى عمل صحيح تلقى گردد . و بالعكس امروز واقعيتى براى يك انسان وسيله اى تلقى مى گردد ، مانند دانستن ،